Greinasafn Sigurfreys
  | Forsķša  | Įlit annarra  | Um höfundinn  | Tölvupóstur  | Tenglasafniš | Gestabókin | Spjall |
Barnauppeldi
Vķsindi
Dulspeki
Fķkniefnamįl
Mannfręši
Seišur
Don Juan
Rśnagaldur
Indķįnaręša
Framtķšarsżnir
Hold Jesś
Nżöld
Vištöl
Žjóšmįl
Ašsent efni
Don Juan - Leiš sęringamannsins

Carlos Castaneda er mešal žeirra sem hafa lagt hve mest af mörkum viš aš kynna ęvaforna seišmenningu indķįna. Hann į ętt sķna aš rekja til Perś en öšlašist bandarķskt rķkisfang įriš 1959. Sama įra hóf hann nįm ķ mannfręši viš Kalifornķuhįskóla ķ Los Angeles. Sumariš 1960 fór Castaneda til Mexķkó til aš viša aš sér heimildum ķ kandķdatsritgerš er fjalla įtti um jurtir er valda ofskynjunum og notkun žeirra ķ fornum įtrśnaši. Žar kynntist hann yaqui-indķįna aš nafni Juan Matus.

Don Juan, eins og hann vildi lįta kalla sig, var brujo eša ,,mašur žekkingar", sérfróšur ķ notkun ofskynjunarplantna. Fyrr en varir tókst meš žeim góšur vinskapur og aš įri lišnu bauš Don Juan mannfręšinemanum unga aš gerast lęrisveinn sinn. Carlos Castaneda žįši bošiš heils hugar žvķ honum žótti žaš eina fęra leišin til aš öšlast innsżn ķ žį torfundnu žekkingu er gamli mašurinn bjó yfir. Castaneda gerši sér žó ekki ljóst aš meš žvķ var hann aš stķga sķn fyrstu skref inn ķ furšulegan og stundum ógnvęnlegan heim, heim sem žyrlaši honum langt śt fyrir hugtök, skżringar og kunnuglega lķfsafstöšu vestręnnar menningar.

"Žrjįr tegundir af huglyfjum gegna veigamiklu hlutverki ķ sįlvaxtarkerfi Don Juans."

Hįskólamašurinn, sem ķ upphafi hafši eingöngu ętlaš sér aš kynnast sįlhrifalyfjum indķįna, var nś oršinn nemi į andlegri žroskaleiš. Hann hafši undirgengist žjįlfun - žjįlfun sęringamannsins - erfitt og tķmafrekt nįm sem mišar aš žvķ aš afhjśpa leyndardóma mįttar og žekkingar.

Huglyf og huldar verur

Žrjįr tegundir af huglyfjum gegndu veigamiklu hlutverki ķ sįlvaxtarkerfi Dons Juans. Žessar jurtir voru peyóte (sandkaktus sem inniheldur meskalķn), djöflajurt (datura inoxia) og viss tegund skynvillusveppa (psilocybe mexicana). Hinn aldni töfralęknir taldi jurtir žessar hafa ķ sér fólgna möguleika er gerir einstaklingnum kleift aš koma į tengslum viš tilteknar verur eša nįttśruvętti. Til aš mynda leit hann svo į aš peyóte vęri lķkamleg birting veru sem hann nefndi Meskalķtó. Meš žvķ aš innbyrša kaktusinn kemst neytandinn ķ hugarįstand sem gefur honum ķ sumum tilvikum rżmi til aš nį sambandi viš Meskalķtó og kynnast žeim įhrifum sem hann hefur į veröld žessa heims. Tjįskipti viš Meskalķtó og ašrar hulišsverur er fyrsta skrefiš ķ žį veru aš įvinna sér lišveislu žeirra og gera žęr aš bandamönnum sķnum.

Samkennd og upplausn egósins

Samkvęmt fręšum indķįnans Don Juans er gnótt af afholdgušum verum og nįttśruöflum ķ veröld sęringamannsins. Markmiš hans er aš įvinna sér lišveislu žeirra og gera žessi öfl aš bandamönnum sķnum eša hjįlparöndum.

Lęrlingsįr Castanedas fólu išulega ķ sér neyslu į skynörvandi efnum, einkum ,,litla reyknum" eša el humito eins og Don Juan nefndi psķlócżbe-sveppinn. Žegar sveppurinn hafši verš žurrkašur var hann mulinn ķ duft og sķšan reyktur meš jurtablöndu śr žar til geršri pķpu. Reykjarmökkurinn kom til vegna brennslu jurtanna žvķ sjįlft sveppaduftiš var sogiš gegnum pķpulegginn beint ķ munninn. Af skrifum Castanedas veršur ekki vitaš hve mikiš magn af sveppum hann innbyrši ķ hvert sinn en greinilegt er aš skammturinn var nógu stór til aš valda harkalegum višbrögšum.

Don Juan fullyrti aš el humito geri sęringamanninum kleift aš ,,losna śr višjum lķkamans" og feršast um óžekktar vķddir. Feršalög af žessu tagi geta veriš višsjįrverš žvķ stundum kemur fyrir aš fólk villist af réttri leiš. Don Juan segir eitt sinn viš Castaneda: ,,Eitt veit ég fyrir vķst, žś fórst óralangt ķ burtu. Žaš veit ég vegna žess aš ég įtti hręšilega erfitt meš aš toga žig til baka. Ef ég hefši ekki veriš nęrri, er eins lķklegt aš žś hefšir reikaš ķ burtu og aldrei komiš aftur, en žį hefši ekkert veriš eftir af žér nśna annaš en daušur bśkurinn mešfram įnni".

"Hann komst ķ kynni viš daušann sem tók į sig mynd silfurlitašra hrafna."

Žegar lķša tók į nįmsferilinn uršu upplifanir Castanedas ę kynlegri. Castaneda įtti ķ įtökum viš afholdgaša anda og seišmenn er birtust honum ķ lķki grķšarstórra ślfa. Hann komst ķ kynni viš daušann sem tók į sig mynd silfurlitašra hrafna. Žrisvar sinnum hitt hann Meskalķtó, guš peyóte. Loks eftir fimm įra lęri hjį Don Juan gafst hann upp į žvķ aš feta žroskaleiš sęringamannsins. Hann hafši žį žolaš skelfilegustu nótt ęvi sinnar žar sem hann įtti ķ lķfshęttulegum ryskingum viš ósżnileg öfl er vildu hann feigan.

Eftir aš hafa velt žvķ gaumgęfilega fyrir sér afréš Castaneda aš skrifa bók um reynslu sķna. Fręšsla Don Juans: Leiš Yaqui til žekkingar kom śt įriš 1968 og vakti strax mikla athygli. Castaneda įkvaš aš snśa aftur til Mexķkó til aš taka upp žrįšinn žar sem frį var horfiš. Hann hefur sem stendur skrifaš alls nķu bękur um kennslu og kynni sķn af Don Juan og hafa žęr allar fengiš lofsamlega dóma bókmenntagagnrżnenda, auk žess aš vera fręgar metsölubękur vestanhafs. Ritverk hans bera meš sér aš ķ hverri nżrri bók skrifar Castaneda frį sķhękkandi sjónarhóli žvķ andlegur žroski hans, skilningur og innsęi tók stöšugum framförum ķ framvindu nįmsins.

Fręšsla Don Juans gerši Castaneda mögulegt aš glöggva sig į ,,ašskildum veruleika". Mikilsveršur hnykkur ķ leišbeiningum Juans er atburšarįs sem hefur aš augnamiši ,,upplausn egósins". Sem dęmi er nemanum hjįlpaš til aš hętta aš hugsa um sjįlfan sig sem ašskilda og sérstaka veru sem er aš öllu leyti ašgreind frį nįttśrunni. Til aš nįlgast žetta vitundarįstand veršur hann aš gefa upp į bįtinn eigiš ,,sjįlfsmikilvęgi". Don Juan segir til dęmis viš Castaneda: ,,Mešan žér finnst žś sjįlfur vera žaš sem mestu skiptir ķ heiminum ert žś ekki fęr um aš meta veröldina ķ kringum žig eins og hśn į skiliš."

"Lyfin voru einungis notuš til aš leysa upp hiš žrönga og rótgróna reynslu- og hugsunarsviš."

Don Juan rįšleggur Castaneda aš ,,afmį fortķš sķna". "Ef viš... afmįum persónulega fortķš okkar sköpum viš mistur eša móšu ķ kringum okkur sem er mjög spennandi og leyndardómsfullt įstand žar sem enginn veit hverju hann getur įtt von į, ekki einu sinni viš sjįlf." Don Juan veršur ennfremur tķšrętt um žaš sem hann nefnir ,,einingarkennd". Samkvęmt śtlistunum hans er ķ heiminum dularfull skipan sem flest fólk - einkum žaš sem gefur egói sķnu og įhrifum algjöran forgang - skilur ekki. Eitt sinn žegar Castaneda drepur fyrir slysni kanķnu, sem hann reynir aš bjarga śr gildru, hughreystir Juan hann meš žeim oršum aš alheimslegur vilji hafi legiš žar aš baki. Kanķnan hafi fórnaš lķfi sķnu til aš Castaneda mętti lifa. ,,Hann sagši mér aš žau öfl er stżra mönnum eša dżrum hefšu leitt žessa sérstöku kanķnu til mķn, į sama mįta og žau mundu leiša mig til mķns eigin dauša. Hann sagši aš dauši kanķnunnar hefši veriš gjöf til mķn į nįkvęmlega sama hįtt og minn eigin dauši yrši gjöf til einhvers annars."

Aušmżkt og tungumįl lķkamans

Peyóte-kaktus sem meskalķn er unniš śr.

Hér mį sjį peyóte-kaktus ķ fullum blóma. Ķ göldrum og seišmenningu sumra ęttbįlka léku skynörvandi efni stórt hlutverk. Don Juan leit til aš mynda svo į aš peyóte vęri holdgervingur veru sem hann nefndi Meskalķtó.

Ķ išnašarsamfélögum samtķmans er sś hugmyndafręši talin öllum öšrum ęšri er kennir aš mašurinn sé ašskilinn frį nįttśrunni og aš žaš sé hlutverk okkar aš gjörnżta hana purkunarlaust til eigin séržarfa. Rętur žessarar afstöšu mį rekja til hinnar gyšinglegu-kristnu hefšar er kennir aš mašurinn sé meistari sköpunarverksins. Ķ heimsmynd indķįna er į hinn bóginn gert rįš fyrir žvķ aš jöršin sé lifandi vera og aš ķ nįttśrunni ali aldur sinn mįttugir andar sem örfįir einstaklingar (yfirleitt seišmenn) geti gert aš bandamönnum sķnum og jafnokum. Slķkt er hins vegar eingöngu mögulegt žegar einstaklingurinn er oršinn nęgilega aušmjśkur og ber einhlķta viršingu fyrir eigin takmörkunum. Fyrir bragšiš kvešur Don Juan rķkt į um mikilvęgi žess aš žroska meš sér aušmżkt og samkennd meš öllu er lķfsanda dregur. Stöšugt minnir hann Castaneda į aš jurtir séu ķ reynd jafningjar okkar. ,,Žegar allt kemur til alls," segir hann, ,,eru jurtirnar og viš jafnokar. Hvorki viš né žęr eru žżšingarmeiri."

"Don Juan kvešur rķkt į um mikilvęgi žess aš žroska meš sér aušmżkt og samkennd."

Don Juan fjallar um naušsyn žess aš komast ķ kynni viš eigin lķkama. Mašur, sem vill feta andlega žroskaleiš, veršur aš lęra aš hlusta į hvernig lķkaminn tjįir hug sinn. Don Juan segir: ,,Žegar žś vilt leišbeina fólki veršur žś aš kynna mįl žitt fyrir lķkama žess. Žaš er einmitt žaš sem ég hef veriš aš gera hingaš til hvaš žig varšar; aš fręša lķkama žinn. Hverjum ętti ekki aš standa į sama hvort žś skilur žaš sem ég hef aš segja eša ekki. Spurningin, sem öllu mįli skiptir, er hvort lķkami žinn ręšur fram śr žvķ sem ég hef kennt žér."

Lyfin ekki naušsynleg

Ķ fyrstu trśši Carlos Castaneda žvķ aš sįlhrifalyfin vęru mikilvęgur jafnvel ómissandi žįttur į žroskabraut sęringamannsins. Sķšar varš honum ljóst aš huglyfin höfšu ašeins veriš naušsynleg vegna žess hve skilyrtur hann var ķ hugsun og mótašur ķ višbrögšum og gjöršum. Lyfin voru fyrst og fremst notuš til aš brjóta upp įunna reynslu. Aš öšrum kosti hefšu Meskalķtó og ašrar verur andaheimsins aldrei nįš aš setja mark sitt į hann. Undir lok nįmsįra sinna gat Castaneda lįtiš af hefšbundinni skynjun sinni į heiminum įn žess aš žurfa aš grķpa til hugvķkkandi efna. Meš oršum Don Juans varš Castaneda fyrr eša sķšar aš lęra ,,aš sjį", ķ staš žess eingöngu ,,aš horfa" ef hann vildi um sķšir vera fęr um aš upplifa heiminn į ferskan og nżstįrlegan mįta, įn tślkana og fyrirfram geršra hugmynda hugans. Fyrsti įfanginn ķ žeirri višleitni aš sjį heiminn eins og hann er ķ rauninni er aš ,,stöšvaš heiminn" og neminn stöšvar heiminn į žvķ augnabliki žegar hann hęttir aš skoša veruleikann ķ ljósi žess sem honum hefur veriš innrętt. Lyfin flżttu ašeins tķmabundiš fyrir žessu ferli.

Mašur žekkingar

Seišgoši veršur meginrammur af afli mįttardżrs sķns

Indķįnar trśšu žvķ aš žeir gętu öšlast samband viš mįttardżr sķn eša bandamenn meš žvķ aš skreyta sig meš fjöšrum, skśfum, hreindżrahornum, fuglsnefjum og öšrum śtbśnaši. Žessi seišmašur hefur prżtt sig til aš nį sambandi viš hjįlparanda sinn sem er hjörtur.

Tilgangurinn meš žjįlfun Castanedas er aš hann gerist ,,mašur žekkingar". Til aš gerast mašur žekkingar veršur aš skora į hólm fjóra nįttśrulega óvini sęringarmansins og sigra žį. Žessir fjórir óvinir, sem žarf aš yfirbuga, eru; óttinn, tęrleikinn, mįtturinn og ellin. Don Juan segir um reynslu andlegs nema af óttanum: ,,Žegar mašur byrjar nįmiš veit hann aldrei meš vissu hvert ber aš stefna. Stefnufesta hans er óörugg, markmiš hans óljóst. Hann vęntir umbunar sem hann aldrei fęr, hann veit ekkert um erfišleika sem bķša hans ķ nįminu. Hann byrjar smįm saman aš lęra, smįtt og smįtt ķ fyrstu en sķšan ķ stórum skömmtum. Hugsanir hans lenda fljótlega ķ sjįlfsheldu. Žaš sem hann lęrir er aldrei ķ neinu lķkt žvķ sem hann fyrirfram hugsaši sér eša ķmyndaši og žess vegna veršur hann hręddur. Sérhvert skref ķ nįminu er nżtt og óttinn magnast stöšugt og įn nokkurra vęgšar. Vettvangur nįmsins veršur vķgvöllur. Žannig hefur hann rekiš sig į fyrsta nįttśrulega óvininn; óttann! Hann er ęgilegur óvinur, sviksamur og erfišur višureignar... Og ef mašur leggur į flótta, yfir sig kominn af skelfingu, žį hefur óvinurinn žar meš śtilokaš frekari leit."

"Til aš gerast mašur žekkingar veršur aš skora į hólm fjóra nįttśrlega óvini sęringamannsins og sigra žį."

Mašur sem flżr ķ ótta veršur aldrei mašur žekkingar. Hann lęrir ekkert framar. Um örlög žessa manns segir Don Juan: ,,Hann veršur ef til vill rustamenni eša hręddur meinleysingi, hann veršur ķ öllu falli sigrašur mašur. Fyrsti óvinurinn hefur stöšvaš langanir hans." Mašur sem vill sigra óttann mį einfaldlega ekki gefast upp. Hann veršur aš upplifa hann ķ öllu sķnu veldi, miskunnarlaust, įn žess aš reyna aš bęla hann eša bęgja honum frį sér žvķ slķk višleitni er tilgangslaus. Meš žvķ aš upplifa óttann eins og hann kemur fyrir hörfar hann fyrr eša sķšar. Žannig öšlast neminn brįtt meira öryggi. Ętlun hans veršur sterkari og óttinn er ekki lengur fylgifiskur nįmsins.

Tįlsnörur tęrleikans

Žį veršur į vegi hans nęsti óvinurinn; tęrleikinn. Um tęrleikann segir Don Juan: ,,Žegar mašurinn hefur einu sinni sigraš óttann er hann laus viš hann žaš sem eftir er ęvinnar vegna žess aš ķ staš óttans er kominn tęrleiki - tęrleiki hugans sem žurrkar śt óttann. Žegar žar er komiš žekkir mašurinn langanir sķnar og veit hvernig hann į aš fullnęgja žessum löngunum. Hann sér fyrir nęsta skref ķ nįminu og skarpur tęrleiki umlykur allt. Mašurinn finnur aš ekkert er duliš. Og žar mętir hann nęsta óvininum; tęrleikanum! Tęrleiki hugans, sem svo erfitt var aš öšlast, eyšir óttanum en hann blindar einnig. Mašurinn hęttir aš efast um sjįlfan sig. Tęrleikinn telur manninum trś um aš hann geti gert žaš sem honum sżnist vegna žess aš hann sér alla hluti greinilega. Hann er hugrakkur af žvķ aš hann er tęr og hann lętur ekkert stöšva sig. En žetta eru mistök, žetta er eins og eitthvert ófullgert. Ef mašurinn lętur undan uppgeršarmętti sķnum hefur hann bešiš lęgri hlut fyrir nęsta óvini sķnum og nįmiš veršur fįlm. Hann flanar įfram žegar hann žyrfti aš sżna žolinmęši og hann er žolinmóšur žegar hann ętti aš flżta sér. Hann fįlmar um ķ nįminu uns hann getur ekki lengur lęrt neitt framar."

Mašur sem fellur fyrir tęrleikanum veršur aš mati Don Juans ,,ef til vill ósigrandi hermašur eša trśšur". Hann veršur ķ öllu falli aldrei mašur žekkingar. Lķkt og meš óttann veršur neminn aš bķša žolinmóšur og ķhuga vandlega stöšu sķna. Hann veršur aš upplifa žaš sem er įn žess aš veita žvķ višnįm né reyna aš breyta žvķ į nokkurn hįtt žvķ žaš sem žś upplifir hverfur fyrr eša sķšar. Žannig myndast rżmi eša tómarśm fyrir eitthvaš nżtt. Don Juan segir aš til aš sigra tęrleikann žurfi neminn aš hugsa sér aš hann sé fyrst og fremst mistök. ,,Og žį hefur hann sigraš annan óvininn og hann er kominn ķ stöšu žar sem ekkert getur framar unniš honum mein. Og žetta er ekki misskilningur. Žaš er ekki ašeins sjónarmiš, žaš er sannur mįttur. Žegar hér er komiš veit aš hann aš hann hefur loks öšlast mįttinn sem hann hefur leitaš svo lengi. Hann getur gert meš honum hvaš sem honum sżnist. Hann hefur vald yfir hjįlparanda sķnum. Ósk hans er lög. Hann sér allt sem ķ kringum hann er en hann hefur kynnst žrišja óvini sķnum; męttinum!

Stund tęrleikans, mįttar og žekkingar

Datura - Öflugt ofskynjunarefni sem nornir og seišskrattar notuši viš išju sķna.

Datura inoxia eša djöflajurt - öflugt ofskynjunarefni sem nornir og seišskrattar notušu viš išju sķna. Ķ fyrstu trśši Castaneda žvķ aš sįlhrifalyfin vęru mikilvęgur jafnvel ómissandi žįttur į žroskabraut sęringamannsins. Sķšar varš honum ljóst aš huglyfin höfšu ašeins veriš naušsynleg vegna žess hve skilyrtur hann var ķ hugsun og mótašur ķ višbrögšum og gjöršum. Lyfin voru fyrst og fremst notuš til aš brjóta upp įunna reynslu.

Don Juan segir aš mįtturinn sé sterkastur allra óvina. Žegar hér kemur til sögu er mašurinn ķ raun og veru ósigrandi. Hann er lķkastur guši ķ eigin veröld, gefur fyrirmęli og skapar žęr leikreglur sem ašrir verša aš lśta. Žrįtt fyrir žaš situr žrišji óvinurinn um hann. Ef hann gęti ekki aš sér er śti um hann. ,,Óvinur hans," segir Don Juan, ,,hefur breytt honum ķ grimman og mislyndan mann… Mašur sem er sigrašur af mętti deyr įn žess aš vita ķ raun og veru hvernig į aš fara meš hann. Mįtturinn er honum ašeins byrši. Slķkur mašur hefur ekki stjórn į sjįlfum sér og veit ekki hvenęr eša hvernig hann į aš nota mįtt sinn."

Til aš sigra mįttinn, žrišja óvin sinn, veršur neminn aš spyrna viš fęti. ,,Hann žarf aš gera sér ljóst aš mįtturinn, sem hann viršist hafa öšlast, er ķ rauninni ekki hans mįttur. Hann veršur öllum stundum aš halda sig viš efniš og mešhöndla dyggilega allt sem hann hefur lęrt. Žegar hann skilur aš įn sjįlfstjórnar er tęrleiki og mįttur verri en mistök kemst hann į stig žar sem hann hefur taumhald į öllu. Žį veit hann hvenęr og hvernig hann į aš nota mįtt sinn. Žannig hefur hann sigraš žrišja óvininn sinn. Žar meš er mašurinn kominn į leišarenda ķ nįmi sķnu og nęstum įn ašvörunar mętir hann sķšasta óvini sķnum: ellinni! Žessi óvinur er grimmastur žeirra allra og hann veršur aldrei sigrašur fullkomlega, ašeins er hęgt aš reka hann frį sér."

"Hann veršur aš upplifa žaš sem er įn žess aš veita žvķ višnįm né reyna aš breyta žvķ."

Don Juan fullyršir aš į žessu stigi finni sęringarmašurinn ekki lengur til ótta. Tęrleika hugans fylgir ekki brįšlęti og hann hefur öšlast stjórn į męttinum. Hins vegar er hann gagntekinn žeirri löngun aš vilja draga sig ķ hlé og hvķlast. ,,Ef hann lętur eftir löngun sinni aš leggjast nišur og gleyma, sefar sig meš žreytu, hefur hann tapaš sķšustu lotunni, óvinur hans beygir hann og gerir hann aš veikbyggšu gamalmenni. Löngunin til aš draga sig ķ hlé yfirbugar tęrleikann, mįttinn og žekkinguna. Ef mašur hins vegar losar sig viš žreytuna og gengur įkvešinn sinn örlagaveg mį nefna hann mann žekkingar žó honum takist ašeins um stund aš hrekja į brott sinn sķšasta, ósigrandi óvin. Žessi stund tęrleika, mįttar og žekkingar er nęgileg."

Heimildir:
Eileen Campbell og J.H. Brennan: The Aquarian Guide to the New Age. London, The Aquarian Press, 1990. John B.P. Shaffer: Humanistic Psychology. New Yersey, 1978. Carlos Castaneda: The Teachings of Don Juan: A Yaqui Way of Knowledge. Berkley, 1968. Carlos Castaneda: Journey to Ixtlan: The Lessons of Don Juan. New York, Simon and Schuster, 1973. Carlos Castaneda: A Separate Reality: Further Conversations with Don Juan. New York, Simon and Schuster, 1971. Carlos Castaneda: ,,Leiš hjartans", ķ Ganglera, haust-vetur 1978.



Vopnaš ašhald
Fķkniefnasirkusinn
Geirfinnsmįliš
Holdleg munśš
Sturla Jónsson
Fęšingarreynslan
"Höršu efnin"
Hass & heilsa
Seišur
Sįlhrifalyf
Gyšjan Marķśana
Rśnagaldur
Indķįnaręša
  | Forsķša  | Įlit annarra  | Um höfundinn  | Tölvupóstur  | Tenglasafniš | Gestabókin | Spjall |
© Gušmundur Sigurfreyr Jónason