Greinasafn Sigurfreys
á | ForsÝ­aá | ┴lit annarraá | Um h÷fundinná | T÷lvupˇsturá | Tenglasafni­á| Gestabˇkiná| Spjall |
Barnauppeldi
VÝsindi
Dulspeki
FÝkniefnamßl
MeskalÝn
FÝkniefnaneysla
E, kˇk & stu­
RapprÝmur Mˇra
Me­fer­arvillur
KˇkaÝn
Sterkari efni?
Kannabisefni
Hamplygar
Hass & heilsa
L÷glei­ing
Vandi fÝknˇ
Dˇpsirkusinn
Sßlhrifalyf
Milton Friedman
"H÷r­u efnin"
Gy­jan MarÝ˙ana
MannfrŠ­i
Nř÷ld
Vi­t÷l
Ůjˇ­mßl
A­sent efni
Herf÷rin gegn hampi

Gamalt Ýslenskt or­atiltŠki ,,a­ breg­a hampi Ý augu almennings" ■ř­ir a­ blekkja e­a villa um fyrir einhverjum. ËhŠtt er a­ segja a­ ■etta or­atiltŠki eigi vel vi­ ■egar fjalla­ er um a­draganda ■ess a­ kannabisefni voru b÷nnu­ Ý BandarÝkjunum ß fjˇr­a ßratugnum. Ţmsar kenningar hafa komi­ fram um hvers vegna hampur var banna­ur, bŠ­i til framlei­slu ß i­nvarningi, til lŠkninga og sem nautnalyf. Helstu ßstŠ­urnar sem tilteknar hafa veri­ Ý ritum sagnfrŠ­inga eru lygar og rokufrÚttir fj÷lmi­la, kyn■ßttafordˇmar, hagsmunagŠsla gerviefnaframlei­enda, olÝufyrirtŠkja og timbursala, ■÷rf fÝkniefnal÷greglunnar fyrir nřjan ˇvin eftir a­ ßfengisbanninu lÚtti, og vaxandi tilhneiging yfirvalda til a­ střra og mˇta daglegt lÝf ■egnanna. FrŠ­imenn deila um hver af ■essum ßstŠ­um vegi ■yngst en ljˇst er a­ ■Šr hafa allar lagt sitt a­ m÷rkum Ý a­ ˙tsk˙fa ˙r mannlegu samfÚlagi ■ß gu­sgj÷f sem hampjurtin er.

William R. Hearst

William R. Hearst, (1863-1951) var bandarÝskur dagbla­a- og tÝmarits˙tgefandi sem skapa­i fj÷lmi­laveldi me­ hjßlp ŠsifrÚtta. ┴ri­ 1898 missti Hearst 320 hektara af barrskˇgi Ý hendur mexÝkanska byltingarforingjans Pancho Villa. Pancho Villa var ■jˇ­hetja og annßla­ur marÝ˙anareykingama­ur og er tali­ a­ and˙­ fj÷lmi­lakˇngsins ß MexÝkˇum og marÝ˙ana megi rekja til ■essa atbur­ar. Kvikmynd Orsons Welles Citizen Kane er bygg­ ß Švi Williams R. Hearsts.

Tali­ er a­ neysla marÝ˙ana hafi fyrst borist til su­vesturrÝkja BandarÝkjanna me­ MexÝkˇum sem fl˙­u heimaland sitt Ý kj÷lfar stjˇrnarbyltingarinnar ßri­ 1910. ═b˙ar Mi­-AmerÝku h÷f­u ■ß um langt skei­ haft a­ venju a­ vefja sÚr vindlinga ˙r ■urrku­um blˇmkn÷ppum og bl÷­um af hampi til a­ reykja. MarÝ˙anareykingar ur­u ßberandi Ý Louisiana ß ■ri­ja ßratugnum, einkum Ý skemmtanahverfinu Storyville Ý New Orleans, og ■ß ß me­al negra ˙r hˇpi bl˙s- og djasstˇnlistarmanna. Ůanga­ kom si­urinn me­ innflytjendum frß Vestur-IndÝum og sjˇf÷rum ˙r KarÝbahafinu. Andsta­an gegn neyslu marÝ˙ana var ■egar mj÷g sterk me­al yfirvalda Ý Su­urrÝkjunum og einkenndist greinilega af kyn■ßttafordˇmum.

═ skřrslu sem bandarÝska landb˙na­arrß­uneyti­ birti ßri­ 1917 um ,,geggjunar-illgresi­" frß MexÝkˇ kemur fram a­ efni­ sÚ einkum keypt af MexÝkˇum ,,af lßgum stigum" sem noti ■a­ til a­ gefa sÚr lausan tauminn og ,,lŠkna sig af kynsj˙kdˇmum." A­ra kaupendur mŠtti aukinheldur finna innan um ,,negra, einkabÝlstjˇra og hvÝts lßgstÚttarfˇlks" svo ekki sÚ minnst ß notendur me­al ,,snapagesta undirheimanna." ═ umrŠ­u sem var­ um mßli­ ß l÷ggjafar■ingi Texas-rÝkis sag­i einn ■ingma­urinn: ,,Allir MexÝkˇar eru brjßla­ir og ■a­ er ■etta gums sem gerir ■ß brjßla­a." Neysla marÝ˙ana var einnig til umrŠ­u ß rÝkis■inginu Ý Montana. Ůar var­ einum ■ingmanni a­ or­i: ,,Ef ■˙ gefur einum af ■essum MexÝkˇum, sem vinna ß rˇfu÷krunum, nokkra smˇka af marÝ˙anasÝgarettu ■ß finnst honum hann vera kominn ß nautaatsv÷llinn Ý Barselˇna!"

═ bandarÝsku lŠknariti sem gefi­ var ˙t Ý New Orleans varar lŠknirinn A. E. Fossier vi­ neyslu Cannabis indica og segir:.

,,LÝtillŠkkandi og ska­vŠnleg ßhrif hass og ˇpÝums eru ekki a­eins bundin vi­ einstaklinga heldur hafa ■au jafnframt opinberast Ý ■jˇ­um og kyn■ßttum. RÝkjandi kynstofn og Ýb˙ar upplřstustu landanna nota ßfengi, ß me­an kyn■Šttir og ■jˇ­ir sem hß­ar eru hampi og ˇpÝum, og sum hver nß­u eitt sinn hŠstu hŠ­um si­fßgunar og si­menningar, hafa ˙rkynjast bŠ­i andlega og lÝkamlega."

┴ ■ri­ja og fjˇr­a ßratugnum, Ý kj÷lfar efnahagskreppu og aukins atvinnuleysis, var and˙­in ß kannabisneyslu notu­ til a­ berja ß innflytjendum Ý herfer­ sem mi­a­i a­ ■vÝ a­ hrekja erlent vinnuafl aftur til heimahaganna. Frß 1915 til 1937 l÷g­u tuttugu og sj÷ rÝki BandarÝkjanna h÷mlur ß neyslu marÝ˙ana. Ůa­ var yfirleitt skipa­ ß bekk me­ ,,deyfilyfjum" (narcotics) og voru vi­url÷g gegn notkun ■ess ■au s÷mu og ■egar ˇpÝum, herˇÝn og kˇkaÝn ßttu Ý hlut. ═ su­vesturrÝkjunum var l÷gunum einkum Štla­ a­ stemma stigu vi­ auknum innflytjendastraumi frß MexÝkˇ en Ý nor­urrÝkjunum og ß austurstr÷ndinni voru ■au hugsu­ sem fyrirbyggjandi rß­st÷fun gegn hugsanlegri misnotkun Ý framtÝ­inni.

ĂsifrÚttir um marÝ˙ana

BandarÝsk tÝmarit og dagbl÷­ birtu Ýtarlegar s÷gur um marÝ˙ana og voru skrifin Ý anda ■eirrar umrŠ­u sem haf­i ß­ur or­i­ um kˇkaÝn og ˇpÝum. Íll forbo­in og framandi fÝkniefni hafa veri­ tengd a­fluttum ■jˇ­arbrotum e­a minnihlutahˇpum Ý lŠgstu stigum samfÚlagsins. ═ byrjun tuttugustu aldar var ka■ˇlikkum kennt um vaxandi ßfengisdrykkju, ˇpÝumneysla var ß ßbyrg­ KÝnverja, kˇkaÝn runni­ undan rifjum bl÷kkumanna og marÝ˙ana Štta­ ˙r herb˙­um MexÝkana. ┴ri­ 1935 birtist Ý New York Times lesendabrÚf sem sřnir hvernig umrŠ­an um marÝ˙ana tengdist gjarnan andˇfi gegn MexÝkˇum:

,,MarÝ˙ana, sem er n˙ ß d÷gum mßski lŠvÝsasta fÝkniefni­, er bein aflei­ing af ˇtakm÷rku­um innflytjendastraumi frß MexÝkˇ ... MexÝkanskir dˇpsalar hafa veri­ uppvÝsir a­ ■vÝ a­ dreifa sřnishornum af marÝ˙anasÝgarettum til skˇlabarna."

Tvennt einkenndi einkum umfj÷llun um ˙tbrei­slu marÝ˙ana. ═ fyrsta lagi var tali­ a­ ■a­ vŠri a­allega nota­ af ,,hŠttulegum ■jˇ­fÚlagshˇpum" sem ur­u fyrir viki­ vi­sjßlli en ella - fr÷mdu ofbeldisglŠpi og grŠfu undan l÷gum og reglu. ═ ÷­ru lagi var liti­ ■annig ß a­ marÝ˙ana gŠti snara­ sˇmakŠrt fˇlk, umfram allt ungmenni, og hneppt Ý ■rŠldˇm fÝknar, fj÷llyndis, glŠpa og ge­veiki. FrÚttaflutningur var mest ßberandi Ý landshlutum ■ar sem neysla marÝ˙ana naut mestra vinsŠlda en var einnig ger­ a­ umtalsefni ß st÷­um ■ar sem hennar haf­i alls ekki or­i­ vart.

"Ka■ˇlikkum var kennt um aukna ßfengisdrykkju, ˇpÝumneysla var ß ßbyrg­ KÝnverja, kˇkaÝn runni­ undan rifjum bl÷kkumanna og marÝ˙ana Štta­ ˙r herb˙­um MexÝkana."

Dagbl÷­ og tÝmarit Ý eigu Williams R. Hearst fˇru fremstar Ý flokki Ý umfj÷llun um marÝ˙ana. Hearst var kunnur talsma­ur ÷fgafullrar ■jˇ­ernisstefnu og ŠsifrÚtta. Hann haf­i Ýmugust ß minnihlutahˇpum og menningu ■eirra og nota­i hvert tŠkifŠri er gafst til a­ řta undir ˙lf˙­ Ý gar­ lita­ra. Hearst var fyrstur til a­ nota mexÝkanska slanguryr­i­ ,,marÝ˙ana" yfir hamp en me­ ■vÝ mˇti tˇkst honum a­ vekja skelfingu Ý hugum lesenda Ý gar­ hins nřja ,,Šsilyfs" og koma Ý veg fyrir a­ sÚrfrˇ­ir gŠtu bori­ lřsingar ß ßorkan ■ess saman vi­ ■ekkt ßhrif hamps. Stjˇrnmßlamenn, l÷greglumenn og bla­amenn sem b÷r­ust af hve mestri ßkef­ gegn ,,marÝ˙anaplßgunni" vissu ekki a­ ■a­ sem ,,surtarnir" og ,,spanjˇlarnir" voru a­ reykja var Ý raun vŠgari afbrig­i af sama virka vÝmuefninu og ■eir h÷f­u sjßlfir nota­ ßratugum saman og keypt sem lyfjamixt˙ru Ý apˇtekum handa m÷kum sÝnum og b÷rnum!

Harry J. Anslinger - H÷fundur fÝkniefnapˇlitÝkar samtÝmans

Harry Jacob Anslinger (1892-1972) var yfirma­ur FÝkniefnadeildar alrÝkisl÷greglunnar (FBN) Ý 31 ßr, e­a frß ■vÝ a­ deildin var stofnu­ ßri­ 1931 og ■ar til John F. Kennedy BandarÝkjaforseti leysti hann frß st÷rfum ßri­ 1962. Harry mˇta­i ekki a­eins stefnuna Ý fÝkniefnamßlum heiman fyrir heldur bar­ist jafnframt ÷tullega fyrir ■vÝ a­ ÷nnur l÷nd lytu lei­s÷gn BandarÝkjanna vi­ mˇtun fÝkniefnal÷ggjafar sinnar. Hann var h÷fundur heimsvaldastefnu BandarÝkjamanna Ý fÝkniefnamßlum og ■ˇtt stefna hans hafi reynst helstefna og leitt ˇmŠldar h÷rmungar yfir ■jˇ­ir heims er henni enn■ß framfylgt Ý flestum rÝkjum. Hollendingar, Danir og Svisslendingar hafa einkum reynt a­ feta nřjar slˇ­ir Ý fÝkniefnav÷rnum sÝnum enda l÷ngum or­i­ ljˇst a­ BandarÝkjamenn eru me­ allt ni­rum sig Ý ■essum mßlaflokki.

NŠr vikulega mßtti lesa Ý dagbl÷­um Hearst-˙tgßfunnar krassandi s÷gur af marÝ˙ana. Skřrt var frß ■vÝ hvernig neyslan framkalla­i ˇse­jandi greddu. Svertingjar breyttust Ý kynˇ­ar skepnur sem ,,fyrir tilstilli marÝ˙ana og satanÝskrar v˙d˙-tˇnlistar [djassins]" nau­gu­u hvÝtum konum. Almenningi var tali­ Ý tr˙ um a­ marÝ˙ana vŠri vanabindandi og undirrˇt ofbeldisglŠpa, greindarskorts og ge­veiki. HŠttan af marÝ˙ana var ekki sÝst fˇlgin Ý ■vÝ a­ ■a­ lag­i bl÷kkum÷nnum Ý brjˇst hugrekki til a­ ,,stÝga ß skugga hvÝtra manna", ,,horfa Ý augu ■eirra lengur en Ý ■rjßr sek˙ndur" og jafnvel ,,hlŠgja upp Ý opi­ ge­i­ ß hvÝtu fˇlk!". Ínnur eins ˇsvÝfni ■ekktist ekki fyrr en me­ tilkomu ,,brjßlŠ­is-sÝgarettunnar."

RangfŠrslur um kannabisneyslu birtust ■ˇ vÝ­ar en Ý dagbl÷­um og tÝmaritum gulu pressunnar. ŮŠr mßtti einnig lesa Ý fagtÝmaritum l÷greglumanna og l÷gfrŠ­inga. ┴ri­ 1932 birtist Ý bandarÝsku tÝmariti um afbrotafrŠ­i grein ■ar sem fullyrt er a­ neytendur marÝ˙ana vŠru fŠrir um

,,gÝfurlegt afl og ■olgŠ­i ■ar sem engin ■reytumerki gera vart vi­ sig ... Kynfer­islegar langanir glŠ­ast og geta leitt til afbrig­ilegs hßttalags, eins og ˇsŠmilegrar sřni■arfar og nau­gana ... [Notkun marÝ˙ana] lřkur me­ skemmdum ß heilavefjum og taugast÷­um og veldur ˇbŠtanlegu tjˇni. Ef henni er fram haldi­ lei­ir h˙n ˇhjßkvŠmilega til sturlunar sem er gj÷rsamlega ˇlŠknanleg, a­ s÷gn ■eirra sem best vita, og endar undantekningarlaust me­ dau­a."

Um svipa­ leyti mßtti lesa Ý frÚttatilkynningu frß fÝkniefnadeild alrÝkisl÷greglunnar a­ neytandi marÝ˙ana

,,ver­ur a­ dj÷fli me­ hneig­ir villimanns e­a hellisb˙ans. Kynlanganir hans vakna og sumir af hryllilegustu glŠpunum ver­a a­ veruleika. Hann heyrir ljˇs og sÚr hljˇ­. Til a­ komast frß ■essu ver­ur hann skyndilega ofsafenginn og getur drepi­."

Ůegar dagbl÷­ og tÝmarit hˇfu a­ birta ŠsifrÚttir um marÝ˙ana var neysla ■ess Ý algj÷ru lßgmarki Ý BandarÝkjunum. VandkvŠ­in af neyslu marÝ˙ana voru ekki til nema ß sÝ­um dagbla­anna. HrŠ­slußrˇ­urinn gegn hŠttunni af marÝ˙ana jˇk hins vegar ßhuga almennings ß efninu og notkun ■ess fˇr vaxandi. UmrŠ­ur ur­u ß ■jˇ­■inginu, ■ˇ ekki vegna sÝfellt meiri ˙tbrei­slu, heldur a­allega vegna ■ess a­ l÷ggŠslumenn ,,ߊtlu­u a­ fimmtÝu prˇsent af ofbeldisglŠpum sem framdir eru Ý hverfum MexÝkana, Spßnverja, Su­ur-AmerÝkumanna, Grikkja e­a negra megi rekja til ■essa meins."

Hamskipti hampneytenda

┴ sj÷unda ßratugnum tˇku tveir prˇfessorar Ý l÷gum sig til og k÷nnu­u vandlega hva­ vŠri hŠft Ý s÷gum um mor­ og nau­ganir samfara neyslu marÝ˙ana. Vegna setu sinnar Ý rÝkisskipa­ri nefnd um marÝ˙anavandann (National Commission on Marihuana and Drug Abuse) fengu ■eir ˇheftan a­gang a­ skjalasafni fÝkniefnadeildar alrÝkisl÷greglunnar og gßtu kynnt sÚr g÷gn sem flokku­ust sem tr˙na­armßl og almenningur haf­i ekki ß­ur liti­ augum. Rannsˇkn ■eirra leiddi Ý ljˇs a­ frßsagnir fÝkniefnadeildarinnar og ŠsifrÚttabla­anna voru tilhŠfulausar me­ ÷llu. Ekki fannst fˇtur fyrir neinum ■eirra!

"A­spur­ur um hvernig marÝ˙ana hef­i virka­, svara­i sÚrfrŠ­ingur fÝkniefnal÷greglunnar: ,,Eftir a­ hafa p˙a­ tvÝvegis ß jˇnunni breyttist Úg Ý le­urbl÷ku."

┴ hinn bˇginn notfŠr­u sumir l÷gfrŠ­ingar sÚr or­i­ sem fˇr af marÝ˙ana sem mßlsv÷rn fyrir skjˇlstŠ­inga sÝna. Verjendur Ý sumum af frŠgustu mor­- og ofbeldisrÚttarh÷ldum ■essa tÝma hÚldu ■vÝ fram a­ sřkna bŠri ßkŠr­u vegna ■ess a­ ■eir vŠru ekki ßbyrgir ger­a sinna s÷kum tÝmabundinnar ge­veiki af v÷ldum marÝ˙ananeyslu. Ůessi mßlsv÷rn dug­i vel ■egar henni var beitt og fengu sakborningar mildari dˇma en b˙ast mßtti vi­. ═ einum af annßlu­ustu mßlaferlunum af ■essu tagi fullyrti kona, sem var s÷ku­ um mor­ Ý Newark Ý New Jersey, a­ h˙n hef­i ekki veri­ me­ ÷llum mjalla ■egar h˙n framdi glŠpinn. ,,Eftir a­ Úg anda­i a­ mÚr tvo reyki af marÝ˙anasÝgarettunni," sag­i h˙n Ý vitnast˙kunni ,,lengdust augntennur mÝnar um sex tommur og draup af ■eim blˇ­."

HrŠ­slußrˇ­ur frß fjˇr­a ßratugnum

RÚttarh÷ldin yfir Ethel ,,Bunny" Sohl fˇru fram Ý jan˙ar 1938. H˙n var ßkŠr­ fyrir vopna­ rßn og mor­ ß strŠtisvagnastjˇra. ═ aprÝl sama ßr var rÚtta­ yfir Arthur Friedman sem myrti tvo l÷greglu■jˇna Ý New Yorkborg. ═ bß­um mßlaferlunum hÚldu l÷gmenn varnara­ila ■vÝ fram a­ skjˇlstŠ­ingar ■eirra vŠru ˇßbyrgir ger­a sinna s÷kum marÝ˙ananeyslu. ═ sÝ­ara mßlinu var ekki beinlÝnis um neyslu ß marÝ˙ana a­ rŠ­a. Friedman fullyrti a­ ■egar taska af marÝ˙ana hafi veri­ sett inn Ý herbergi­ til hans hafi h˙n gefi­ frß sÚr svo ÷flugar ,,manndrßpsbylgjur" a­ ,,ˇstjˇrnlegt mor­Š­i" hafi gripi­ sig me­ ■eim aflei­ingum a­ hann drap bŠ­i hunda og ketti og loks l÷greglu■jˇnana tvo. Dr. James Munch, sÚrlegur sÚrfrŠ­ingur fÝkniefnal÷greglunnar um ßhrif kannabisefna, bar vitni vi­ bŠ­i rÚttarh÷ldin og tˇk undir sjˇnarmi­ verjendanna.

Til a­ sřna fram ß a­ slÝkt gŠti Ý raun gerst fÚkk l÷gma­ur ßkŠr­u James nokkurn Munch til a­ bera vitni. James C. Munch var doktor Ý lyfjafrŠ­i og Anslinger haf­i skipa­ hann Ý embŠtti opinbers sÚrfrŠ­ings um marÝ˙ana hjß fÝkniefnadeildinni (Official Expert of the Federal Bureau of Narcotics). EmbŠtti sem hann gegndi til ßrsins 1962. Munch ßrÚtta­i a­ lÝkamleg umbreyting af v÷ldum marÝ˙ana vŠri sÝ­ur en svo ˇalgeng, enda Štti hann a­ vita ■a­ manna best, eftir a­ hafa reynt ■a­ ß sjßlfum sÚr. A­spur­ur um hvernig marÝ˙ana hef­i virka­ svara­i sÚrfrŠ­ingur fÝkniefnal÷greglunnar: ,,Eftir a­ hafa p˙a­ tvÝvegis ß jˇnunni breyttist Úg Ý le­urbl÷ku." Hann lÚt ekki sta­ar numi­ heldur ˙tskřr­i fyrir rÚttinum hvernig hann hafi fl÷gra­ um herbergi­ Ý fimmtßn mÝn˙tur og loks ranka­ vi­ sÚr Ý fimm hundru­ feta dj˙pri blekbyttu! FrÚttam÷nnum ■ˇtti frßs÷gn embŠttismannsins a­ vonum forvitnileg og daginn eftir mßtti sjß flennistˇra fyrirs÷gn ß forsÝ­u eins dagbla­sins Ý Newark:

,,MANNDR┴PSLYF BREYTIR DOKTOR ═ LEđURBLÍKU!"

Hert vi­url÷g gegn neyslu marÝ˙ana

Sk÷mmu eftir a­ skattal÷ggj÷fin um marÝ˙anavi­skipti tˇk gildi hˇf fÝkniefnadeild alrÝkisl÷greglunnar ßrˇ­ursherfer­ sem mi­a­i a­ ■vÝ a­ ■yngja vi­url÷g vi­ neyslu, s÷lu og dreifingu ß marÝ˙ana. Henni var vel ßgengt, einkum og sÚr Ý lagi me­al dˇmara sem lÚtu glepjast af ˇr÷kstuddum dylgjum sl˙­urbla­anna. ═ dˇms˙rskur­i Ý einu af fyrstu mßlunum, sem h÷f­a­ var eftir a­ nřju l÷gunum var komi­ ß, tiltˇk dˇmari Ý Colorado:

,,╔g ßlÝt marÝ˙ana vera verst allra fÝkniefna - stˇrum verri heldur en morfÝn e­a kˇkaÝn. Undir ßhrifum ■ess ver­a menn a­ villidřrum, lÝkt og ß vi­ Ý tilviki [hins ßkŠr­a]. MarÝ˙ana ey­ileggur lÝfi­ sjßlft. ╔g hef enga sam˙­ me­ ■eim sem selja ■etta illgresi. ═ framtÝ­inni mun Úg beita str÷ngustu vi­url÷gum sem vi­ liggja. RÝkisstjˇrnin mun framfylgja ■essum nřju l÷gum af fullum ■unga."

Flestir dˇmarar voru sama sinnis. LŠknar sem ßvÝsu­u kannabis handa sj˙klingum sÝnum e­a vogu­u sÚr a­ rannsaka ßhrif ■ess voru me­h÷ndla­ir sem glŠpamenn. Sj˙klingar, lŠknar, bŠndur og neytendur marÝ˙ana voru settir bak vi­ lßs og slß me­ nau­gurum og mor­ingjum. ┴ri­ 1939 hˇf fÝkniefnadeildin skipulegar ofsˇknir ß hendur bandarÝsku lŠknasamt÷kunum. Harry J. Anslinger, yfirma­ur fÝkniefnadeildar alrÝkisstjˇrnarinnar, gat ekki fyrirgefi­ ■eim andˇfi­ og hug­ist k˙ga ■au til hlř­ni. ┴ ■vÝ eina ßri voru li­lega ■rj˙ ■˙sund lŠknar l÷gsˇttir fyrir a­ gefa sj˙klingum sÝnum bannfŠr­ lyf, margir ■eirra voru sviptir lŠknaleyfi og hlutu fangelsisdˇma. Me­ a­ger­unum var starfsferill hei­vir­ra lŠkna lag­ur Ý r˙st og ■˙sundir fj÷lskyldna fˇru ß vonarv÷l.

Íllum mßtti n˙ ljˇst vera a­ kannabis var lÝfshŠttulegt lyf, ef ekki vegna eigin verkunar, ■ß fyrir ■Šr sakir hvernig yfirv÷ld brug­ust vi­ notkun ■ess. LŠknasamt÷kin sßu fljˇtt a­ ■au ßttu vi­ ofurefli a­ etja og s÷mdu fri­ vi­ Anslinger. Ůau lÚtu af stu­ningi sÝnum vi­ marÝ˙ana og tˇku brßtt upp afst÷­u sem var Ý ÷llum meginatri­um samhljˇma vi­horfum FÝkniefnadeildar alrÝkisl÷greglunnar.

Ëgnir fri­arlyfsins

Me­ aukinni ˙tbrei­slu og notkun rann upp fyrir m÷rgum a­ s÷gur af ofbeldisverkun marÝ˙ana Šttu ekki vi­ r÷k a­ sty­jast. Hamagangur fj÷lmi­la stŠkka­i sÝfellt neytendahˇpinn og ■ekking ß ßhrifum lyfsins fˇr vaxandi. VandlŠturum var ekki lengur stŠtt ß ■vÝ a­ gera mor­ og nau­ganir a­ umtalsefni Ý tengslum vi­ neyslu kannabisefna. Almennir borgarar, ekki sÝst l÷greglumenn, h÷f­u or­ ß ■vÝ a­ marÝ˙ananeytendur, sem ■eir kŠmust Ý kynni vi­ vŠru upp til hˇpa fri­semdarfˇlk og lÝtt til vandrŠ­a fallnir. Fulltr˙ar kvenfÚlaga og kristilegra fÚlagasamtaka, eins og K.F.U.M. - K., og mßlsvarar annarra velfer­arsamtaka er h÷f­u barßttu gegn neyslu marÝ˙ana ß stefnuskrß sinni, kv÷rtu­u yfir ■vÝ a­ fˇlk tŠki ekki lengur mark ß mßlflutningi ■eirra.

"Anslinger fullyrti blyg­unarlaust a­ marÝ˙ana fyllti neytendur ■vÝlÝkri fri­sŠld a­ ■eir breyttust umsvifalaust Ý fri­arsinna - og a­ komm˙nistar mundu ˇhjßkvŠmilega notfŠra sÚr ■a­."

Yfirv÷ldum var­ ljˇst a­ ekki dug­i lengur a­ lřsa hinum dŠmiger­a marÝ˙ananeytenda sem hjˇlgr÷­um, fro­ufellandi mor­vargi. S˙ Ýmynd ■jˇna­i ekki lengur tilgangi sÝnum, h˙n missti marks og ■vÝ ■yrfti a­ skapa nřjar ßherslur Ý ßrˇ­rinum. SamfÚlagi­ haf­i einnig teki­ miklum stakkaskiptum frß ■vÝ sem ß­ur var. ═ hugum almennings stˇ­ ■jˇ­inni ekki lengur ˇgn af MexÝkˇum e­a nřb˙um af rˇm÷nskum uppruna. Ëvina rÝkisins var n˙ einkum a­ finna me­al ■jˇ­a ■ar sem komm˙nistaflokkar voru vi­ v÷ld og hjß samverkam÷nnum ■eirra innanlands. Seinni heimsstyrj÷ldin, kalda strÝ­i­ sem hˇfst Ý kj÷lfari­ og KˇreustrÝ­i­ fŠr­u BandarÝkjam÷nnum s÷nnur ß a­ tÝmi al■jˇ­legra ßtaka vŠri sÝ­ur en svo li­inn. VestrŠn lř­rŠ­isrÝki yr­u a­ vera Ý stakk b˙in til a­ verja heimssko­un sÝna og hagsmuni me­ kjafti og klˇm.

Harry Anslinger notfŠr­i sÚr ■essar nřju samfÚlagsa­stŠ­ur af stakri snilld. N˙ var almenningi sagt a­ hÚr vŠri ß fer­inni langtum hŠttulegra og l˙mskara lyf en nokkurn haf­i ˇra­ fyrir. ═ vitnalei­slum ■jˇ­■ingsins ßri­ 1948 kunnger­i Anslinger purkunarlaust a­ marÝ˙ana blÚsi neytendum Ý brjˇst ■vÝlÝka rˇsemd a­ ■eir breyttust umsvifalaust Ý fri­arsinna - og a­ komm˙nistar gŠtu og mundu ˇhjßkvŠmilega nota ■a­ til a­ slŠva barßttu■rek bandarÝsku ■jˇ­arinnar. ١tt hÚr vŠri ß fer­inni algj÷r umsn˙ningur ß ■vÝ sem hann haf­i ß­ur sagt um ,,ofbeldisßhrif" marÝ˙ana tˇkst honum a­ vinna hug og hj÷rtu ■ingmanna - sem ˇtrau­ir sta­festu fyrri l÷ggj÷f um me­fer­ og vi­skipti me­ marÝ˙ana - og Ý ■etta sinn af algerlega ÷ndver­um ßstŠ­um en l÷gin voru upphaflega reist ß!

FÝkniefnal÷greglumenn tˇku n˙ a­ lřsa fyrir bla­am÷nnum hvernig ˙tbrei­sla marÝ˙ana vŠri Ý reynd lŠvÝst brag­ r˙ssneskra og kÝnverskra komm˙nista er stefndu ljˇst og leynt a­ ■vÝ a­ sj˙ga lÝfskraftinn ˙r Šskulř­ landsins og breyta honum Ý sinnulaus, sÝbrosandi dau­yfli. Nßinn vinur og ßkafur stu­ningsma­ur Anslingers, ÷ldungadeildar■ingma­urinn Joseph McCarthy , greip boltann ß lofti. ═ herfer­ sinni gegn leynilegum ˙tsendurum komm˙nista vara­i hann Ýtreka­ vi­ ■essu ■jˇ­hŠttulega vopni sem beitt vŠri Ý ■ßgu undirrˇ­ursaflanna. Sendifulltr˙ar rÝkisstjˇrna SovÚtrÝkjanna og KÝna ger­u gys a­ a­drˇttununum, bŠ­i Ý bla­avi­t÷lum og ß vettvangi Sameinu­u ■jˇ­anna, og fannst ■Šr bera sj˙klegri ofsˇknarkennd bandarÝskra embŠttismanna gl÷ggt vitni. Ekki lei­ ■ˇ ß l÷ngu uns ■eirra eigin rÝkisstjˇrnir b÷nnu­u hampneyslu af ˇtta vi­ a­ herskßir kapÝtalistar gŠtu notfŠrt sÚr hana til a­ ala ß sßttfřsi og spekt me­al hermanna sˇsÝalÝsku rÝkjanna!

Joseph R. McCarthy - Andkomm˙nisti og morfÝnneytandi

Joseph R. McCarthy ■ingma­ur Rep˙blikaflokksins var forma­ur ÷ldungadeildarnefndar sem rannsaka­i starfsemi ■jˇ­hŠttulegra afla, einkum meintra komm˙nista, innan bandarÝska stjˇrnkerfisins. Komm˙nistavei­ar McCarthys e­a mccarthyisminn, eins og ofsˇknir hans voru sÝ­ar nefndar, bi­u a­ lokum mikinn ßlitshnekki og eru taldar myrkur kafli Ý stjˇrnmßlas÷gu BandarÝkjanna. Harry Anslinger, yfirma­ur fÝkniefnadeildarinnar, segir Ý sjßlfsŠvis÷gu sinni The Murderers a­ ÷ldungadeildar■ingma­urinn hafi veri­ forfallinn morfÝnneytandi og segist sjßlfur hafa ˙tvega­ honum morfÝn ßrum saman. Me­ ■vÝ vildi Anslinger, a­ eigin s÷gn, koma Ý veg fyrir a­ komm˙nistar gŠtu notfŠrt sÚr fÝkn ■essa ,,skarpskyggna og merka f÷­urlandsvinar" mßlsta­i sÝnum til framdrßttar.

Stˇra lygin: Kannabis og neysla sterkari efna

┴ri­ 1952 var sam■ykkt ß BandarÝkja■ingi frumvarp til laga um ßvana- og fÝkniefni ■ar sem marÝ˙ana var Ý fyrsta sinn sett ß lista me­ ÷­rum ˇl÷glegum lyfjum. Ůa­ var ekki lengur me­h÷ndla­ ein sÝns li­s me­ sÚrstakri l÷ggj÷f heldur haft ß bannlista me­ kˇkaÝni, morfÝni, herˇÝni og ÷r­um bannfŠr­um vÝmuefnum. Fyrir viki­ laut sala og me­fer­ marÝ˙ana s÷mu ßkvŠ­um Ý hegningarl÷gum og tˇk til ■essara efna, og ■řddi ■a­ t÷luver­a vÝkkun refsiramma frß ■vÝ sem ß­ur var. Fyrir tÝma nřju laganna var hßmarksrefsing vegna brota ß l÷gum um marÝ˙anavi­skipti fimm ßra fangelsi og/e­a 2000$ sekt. N˙ gßtu neytendur marÝ˙ana hins vegar ßtt von ß ■vÝ a­ vera dŠmdir Ý tuttugu ßra fangelsi fyrir ■a­ eitt a­ vera me­ ˇverulegt magn af marÝ˙ana Ý fˇrum sÝnum.

Boggs-l÷gunum (eins og ■au voru nefnd Ý h÷fu­i­ ß frummŠlandanum Hale Boggs ■ingmanni) var einkum Štla­ a­ koma Ý veg fyrir ˙tbrei­slu herˇÝns, morfÝns og annarra ˇpÝumŠtta­ra deyfilyfja. Fj÷lmargir sem bßru vitni vi­ lagasetninguna t÷ldu a­ marÝ˙ana og a­rar ger­ir kannabisefna Šttu ekki heima Ý l÷ggj÷finni. HÚr vŠri ß fer­inni tilt÷lulega meinlaus vÝmugjafi er Štti fßtt sem ekkert sameiginlegt me­ sterkum fÝkniefnum, eins og kˇkaÝni og herˇÝni. Dr. Harris Isbell, stjˇrnarforma­ur rÝkisrekins me­fer­arheimilis fyrir fÝkniefnaneytendur, sag­i Ý skřrslu til laganefndar ■ingsins, a­ lŠknar vŠru sammßla um a­ marÝ˙ana vŠri ekki ßvanabindandi, ylli hvorki ge­veiki e­a dau­a, nÚ leiddi notkun ■ess til glŠpa e­a ofbeldisverka. Um neyslu marÝ˙ana fj÷lyrti hann:

,,Ůeir sem reykja marÝ˙ana komast venjulega Ý milda vÝmu, flissa, hlŠja, eru engum til ama og skemmta sÚr konunglega. Ůeir skj÷gra ekki nÚ detta og reyna sjaldnast a­ ska­a neinn. Ůa­ hefur ekki veri­ sřnt fram ß a­ marÝ˙anareykingar lei­i til ofbeldisverka nÚ kynfer­isafbrota. Neysla marÝ˙ana hefur engar ˇ■Šgilegar aukaverkanir Ý f÷r me­ sÚr, ßvani myndast ekki og neyslu mß au­veldlega hŠtta hvenŠr sem er. ═ reynd er sennilega au­veldar a­ venja sig af marÝ˙anareykingum en tˇbaksreykingum."

Sta­hŠfing dr. Isbells um a­ marÝ˙ana vŠri ekki lÝkamlega ßvanabindandi var studd vitnisbur­i annarra lŠkna, starfsmanna fangelsisstofnanna og kom jafnframt fram Ý yfirlřsingum fÝkniefnaneytenda er ßnetjast h÷f­u neyslu sterkra deyfilyfja. Halda mŠtti a­ Harry J. Anslinger, sem mŠtti fyrir nefndinni, vŠri meira e­a minna upptefldur. Hann var ■ˇ ekki a­ baki dottinn. Harry var n˙ hˇgvŠr­in uppmßlu­ og vi­urkenndi f˙slega a­ lŠknirinn hef­i sennilega rÚtt fyrir sÚr me­ ■a­ a­ marÝ˙ana vŠri ekki ßvanabindandi, og ylli lÝklega hvorki ge­veiki nÚ dau­a. Ůa­ vŠri aftur ß mˇti ljˇst a­ neysla marÝ˙ana vŠri ,,ˇumdeilanlega fyrsta skrefi­ Ý ßtt a­ herˇÝnfÝkn" og af ■eim s÷kum bŠri a­ sporna gegn ˙tbrei­slu ■ess.

Anslinger sag­i af ■essu tilefni:

,,R÷sklega fimmtÝu prˇsent af ■essum ungu fÝklum byrju­u ß ■vÝ a­ reykja marÝ˙ana. Ůeir byrju­u ■ar og leiddust sÝ­an ˙t Ý herˇÝn; ■eir gripu til nßlarinnar ■egar una­urinn af marÝ˙ana var horfinn."

Hassmoli

RefsißkvŠ­i gegn s÷lu og me­fer­ ˇl÷gmŠtra fÝkniefna ■yngdust ■egar fram lei­. ┴ri­ 1958 var svo komi­ a­ Ý sumum fylkjum BandarÝkjanna voru menn lßtnir sŠta fangelsi allt a­ 40 ßrum fyrir a­ vera me­ meira en 1,62 gr÷mm af marÝ˙ana Ý v÷rslu sinni. ═ VirginÝu var sem dŠmi lßgmarksrefsing fyrir vi­skipti me­ marÝ˙ana 20 ßra fangelsi ß me­an lßgmarksrefsivist fyrir nau­gun var 10 ßr og 15 ßr fyrir mor­! ═ ÷­rum fylkjum var hŠgt a­ dŠma fˇlk Ý lÝfstÝ­arfangelsi fyrir s÷lu og me­fer­ ß kannabisefnum. Ůa­ sem er ■ˇ undarlegast vi­ ■etta allt saman er a­ fÝkniefnal÷ggj÷fin Ý m÷rgum fylkjum BandarÝkjanna hefur ekki teki­ neinum breytingum frß ■vÝ ß fimmta ßratugnum. Enn■ß er veri­ a­ dŠma fˇlk Ý 20 til 30 ßra fangelsi fyrir vi­skipti me­ nokkrar ˙nsur af marÝ˙ana. N˙verandi dˇmsmßlarß­herra ═slands, Sˇlveig PÚtursdˇttir, telur farsŠlast a­ taka mi­ af stefnu BandarÝkjamanna ■egar kemur a­ ■vÝ a­ mˇta Ýslenska fÝkniefnal÷ggj÷f. LÝkt og Ý s÷gunni ,,Nřju f÷t keisarans" gengur h˙n um me­ bandarÝskum rß­gj÷fum sÝnum berr÷ssu­ Ý eigin barnaskap.

Harry Anslinger var aftur kominn Ý mˇts÷gn vi­ sjßlfan sig. ═ vitnalei­slum ■jˇ­■ingsins ßri­ 1937 fullyrti hann a­ engin tengsl vŠri milli herˇÝnfÝknar og neyslu marÝ˙ana. Vi­ ■a­ tŠkifŠri sag­i hann:

,,HR. ANSLINGER: ... Ůetta lyf er ekki br˙ka­ af ■eim sem nota herˇÝn og morfÝn. Ůa­ er nota­ af allt ÷­rum flokki manna, a­allega af yngri hˇpi fˇlks. Aldur morfÝn- og herˇÝnfÝkla fer hŠkkandi me­ hverju ßrinu, ß me­an ■eir sem reykja marÝ˙ana eru tilt÷lulega ungir a­ ßrum.

HR. DINGELL: ╔g er a­ velta ■vÝ fyrir mÚr hvort a­ marÝ˙anafÝkillinn ■rˇast ˙t Ý a­ vera herˇÝn-, ˇpÝum- e­a kˇkaÝnneytandi.

HR. ANSLINGER: Nei, herra. ╔g hef ekki heyrt um neitt slÝkt tilfelli. ╔g held a­ ■etta sÚu algerlega sitt hvor hˇpurinn. MarÝ˙ananeytandinn ■rˇast ekki Ý ■ß ßtt.

HR. DINGEL: Og sß sem eru Ý h÷r­u efnunum, leitar hann ekki ß nß­ir marÝ˙ana?

HR. ANSLINGER: Nei, herra. Hann kemur ekki nßlŠgt ■vÝ ..."

Margir a­rir; lŠknar, afbrotafrŠ­ingar, l÷greglumenn og starfsmenn fÝkniefnadeildarinnar tˇku undir hina nřju kenningu Anslingers. Hale Boggs ˙tskřr­i hana fyrir fulltr˙ardeild BandarÝkja■ings:

,,Ungt fˇlk byrjar yfirleitt a­ feta brautina sem lei­ir til fÝknißvana ß ■vÝ a­ reykja marÝ˙ana. Ůa­ fŠrist sÝ­an hŠgt og bÝtandi yfir Ý neyslu eiturlyfja eins og kˇkaÝns, morfÝns og herˇÝns. Ůegar ■etta unga fˇlk ver­ur hß­ eiturlyfjum, herˇÝni sem dŠmi, sem kosta ß bilinu frß ßtta til fimmtßn dollara ß dag, ver­ur ■a­ Ý m÷rgum tilvikum a­ leggja fyrir sig glŠpi ů og vŠndi ů til a­ standa straum a­ kostna­inum sem fylgir neyslunni."

Ůingma­urinn benti aftur ß mˇti ekki ß vÝsindaleg g÷gn mßli sÝnu til stu­nings. Allar ■ekktar vÝsindarannsˇknir sem tiltŠkar voru ß ■eim tÝma h÷f­u enda sřnt a­ ekkert samband vŠri ß milli hampneyslu og notkunar ,,sterkari fÝkniefna".

Kenningin um a­ hassreykingar leiddu til neyslu ska­legri efna var engu a­ sÝ­ur komin ß koppinn. H˙n ßtti eftir a­ hafa geysileg ßhrif ß stefnumˇtun Ý fÝkniefnamßlum nŠstu ßratugina. ١tt enn hafi ekki veri­ sřnt fram ß sannleiksgildi hennar mˇtar h˙n enn■ß vi­horf fˇlks til kannabisefna og almenna umrŠ­u um fÝkniefni og fÝkniefnavarnir. ═ fyrstu var ■vÝ einkum tr˙a­ a­ neysla kannabis leiddi til neyslu herˇÝns, morfÝns e­a annarra sterkra deyfilyfja. ┴ sj÷unda ßratugnum ■egar notkun skyn÷rvandi efna fŠr­ist Ý aukana vildu margir meina a­ kannabisneysla vŠri fyrsta skrefi­ Ý ßtt til tilrauna me­ LSD, meskalÝn og skyn÷rvandi sveppi af řmsu tagi. SÝ­ustu ßratugi hefur lÝti­ bori­ ß ■eim mßlflutningi. N˙ ß d÷gum er hins vegar haft fyrir satt a­ neytendur kannabisefna lei­ist fyrr e­a sÝ­ar ˙t Ý neyslu ÷rvandi efna, einkum amfetamÝns og kˇkaÝns.



SŠvar Ciesielski
Hry­juverk J˙­a
Ůorsteinn VÝkingur
Jes˙ & sveppurinn
Valdarßni­
KetamÝn
Erla Stefßnsdˇttir
NornafrŠ­i
Hass & heilsa
Gy­jan MarÝ˙ana
Dˇpsirkusinn
á á | ForsÝ­aá | ┴lit annarraá | Um h÷fundinná | T÷lvupˇsturá | Tenglasafni­á| Gestabˇkiná| Spjall |
ę Gu­mundur Sigurfreyr Jˇnason