demo image
| Forsa | lit annarra | Um hfundinn | Tlvupstur | Tenglasafni| Gestabkin| Spjall |
Barnauppeldi
Vsindi
Dulspeki
Fkniefnaml
Meskaln
Fkniefnaneysla
E, kk & stu
Rapprmur Mra
Meferarvillur
Kkan
Sterkari efni?
Kannabisefni
Hamplygar
Hass & heilsa
Lgleiing
Vandi fkn
Dpsirkusinn
Slhrifalyf
Milton Friedman
"Hru efnin"
Gyjan Marana
Mannfri
Nld
Vitl
jml
Asent efni
,,Hru efnin" slandi

undangengnum misserum hefur ori vaxandi umra um svonefnd hr efni slenska fkniefnamarkainum. Skiptar skoanir eru v hvaa efni tilheyra essum flokki. Sumir vilja telja tbak, fengi og randi lyf meal eirra, enda au fkniefni sem valda flestum dausfllum hr landi, mean arir horfa eingngu til lyfja sem eru lgleg. Hr er fjalla um fimm vmuefni, sem bori hafa gma umrunni: Amfetamn, kkan, e-pilluna, randi lyf og LSD.

Timothey Leary - knnuur og talsmaur notkunar slhrifalyfja

Dr. Timothey Leary, prfessor slfri vi Harvard-hskla var lifandi lfi helsti spmaur notkunar hugvkkunarlyfja bor vi LSD og meskalns. Hann geri uppreisn gegn fkniefnaplitk samtmans og uppskar fyrir viki mist skmm ea adun samborgara sna.

Notkun vmugjafa virist vera manninum bl borin. Flestar lfverur hafa rf fyrir a upplifa breytt vitundarstand og skja markvisst hrif sem samfara er neyslu gehrifalyfja. Til a komast vmu hma apar sig skordr sem neytt hafa ofskynjunarefna. Flar, skgabirnir og ddr vera lvu af v a innbyra gerjaa vexti. Rannsknir rottum, kannum, marsvnum og rum drum sna a au draga dm af manninum hva vikemur skn kkan, amfetamn, morfn, svefnlyf og randi lyf miss konar. tilraunum af essu tagi m ennfremur sj a dr eru slgin alkahl, lfrn leysiefni og vanaefni bor vi koffein og niktn.

Hinn vitiborni maur er eigi a sur s lfvera sem skir mest nautnalyf af llum gerum. Auk eirra efna sem egar hafa veri nefnd neytir hann atrpns, efredns, ritalns, pums, herns, ketamns, yag, LSD-25, STP, MDA, MDMA, PCP, DMT, nituroxs, meskalns, pslcbns og berserkjasveppa svo dmi su tekin. Ef vxturinn, trjbrkurinn, plantan, sveppurinn ea efnasambandi sem um rir veldur rvandi ea slvandi verkunum er nsta vst a maurinn hafi anna hvort ti umrtt lyf, reykt a, drukki, sogi nefi ea sprauta v .

Einstaklingar sem neyta ekki vmugjafa hafa engu minni rf fyrir breytt vitundarstand. eir kjsa hins vegar arar leiir a sama marki. Tnlist, dans, kvikmyndir, leikrit, nudd, kynlf, fjrhttuspil, lkamsrkt og rttaikun miss konar verka skap og vitund og mia hvert um sig a v a leysa r lingi kvenar tegundir slrnnar reynslu. Leit mannsins a unasreitum handan venjulegrar vkuvitundar tryggir a hann ltur einskis freista a nta sr a sem nttran hefur upp a bja eim efnum - jafnvel tt a hafi stundum meinlegar aukaverkanir fr me sr.

"Leit mannsins a unasreitum handan venjulegrar vkuvitundar tryggir a hann ltur einskis freista a nta sr a sem nttran hefur upp a bja eim efnum."

Randi lyf, svefnlyf og nnur lknislyf

Fkniefnin fengi, niktn og kaffi eru aufengin okkar jflagi. Smu sgu m segja um randi lyf, einkum benzdazepnlyf (eins og valum og lbrum) og verkjalyf en au fst t lyfsela. Samkvmt heimildum fr Heilbrigis- og tryggingarmlaruneytinu jkst sala randi lyfja slandi rin 1990-96 um 60% og verkjalyfja um 201%. Aukning notkun gedeyfarlyfja nemur 133% og rvandi lyfja um 383%. sama tmabili jkst notkun pa (sterkra verkjadeyfandi lyfja) um 831%. Sastliinn tuttugu r hafa slendingar tt Norurlandamet slu gedeyfarlyfjum og rvandi lyfjum. Notkun landans lknislyfjum sem hafa slvandi ea rvandi verkun hefur aukist jafn og tt, r fr ri. Sem dmi jkst sala slenskra lyfsala rvandi lyfjum, rin 1990 til 1996, um 616%!

tt notkun lknislyfja brjti ekki bg vi lg er misnotkun eirra til a komast vmu vel ekkt. Algengust er misnotkun randi vanalyfja, einnig amfetamns og eitthva er um a morfn og nnur sterk verkjadeyfandi lyf su misnotu. Engar rannsknir hafa fari fram essu svii hr landi og v er ftt hgt a fullyra um str ea umfang vandans. Samkvmt upplsingum fr S er fjldi eirra sem innritast til meferar Vogi og hir eru randi lyfjum og svefnlyfjum lka mikill og s hpur manna sem til eirra leitar og nota hefur lglega vmugjafa. ljsi essa alls vekur furu a ekki skuli vera meiri umra um svaxandi lknislyfjanotkun slandi n reynt a hamla gegn henni, einkum og sr lagi vegna ess a vanahttan af esssum lyfjum er mikil og frhvarfseinkennin sem koma fram s tku eirra htt eru lfshttuleg.

stan fyrir andvaraleysinu er eflaust s a strneytendur eru sjaldan unglingar, heldur fullori flk og rsett. Lyfjaskammturinn er fengin hj lknum og lyfslum. Lgbrot og svartamarkasbrask eru v ekki fylgifiskur neyslunnar. Lyfin eru jafnframt tekinn reglubundi rum og jafnvel ratugum saman og frhvarfseinkenni (sem koma fram s skammturinn minnkaur um helming) gera ess vegna sjaldan vart vi sig. Misnotkun lknislyfja ykir heldur ekki jafn spennandi frttaefni hj dagblum, eins og umfjllun um anna dp, sem alltaf m treysta a kalli fram sterk vibrg hj almenningi.

Hreint amfetamn

Amfetamn, n blndunarefna, eins og a ltur t nkomi r efnaverksmijunni.

Amfetamn

umrunni um skasemi randi lyfja, svefnlyfja og annarra lglegra fkniefna, eins og tbaks og fengis, gildir hi fornkvena a svo skal bl bta a benda eitthva anna. Amfetamn hefur lengi veri haft a skotspni og ekki n stu. a var fyrst framleitt ri 1887 en notkun ess til lkninga var ekki almenn fyrir fjra ratugnum. Amfetamn var fyrstu miki nota vi gedeyf, framtaksleysi og tti frbrt megrunar- og vkulyf. Notkun ess fylgir oft vellunarkennd, finnst mrgum eir vera betur vakandi, hafi meiri thald og or til framkvmda. hrif ess eru v mest berandi egar reyttir einstaklingar eiga hlut. a var miki nota af hermnnum sem urftu a vaka miki. seinni heimsstyrjldinni er tali a hermenn bandamanna hafi nota um 150.000.000 skammta! Gfurlegt magn af amfetamni var framleitt strinu og egar v lauk var gripi til ess rs a setja a marka Japan. Amfetamn var selt sem lyf n lyfseils. a hafi tiltlu hrif, birgirnar seldust upp.

"a var raunar nota tluvert skurum mnum, m.a. af sklaflki vi lestur, og ekktir menn jflaginu notuu amfetamn. Sama m raunar segja um kkan. Ein frgasta ra, sem flutt hefur veri alingi var flutt kkanrs."

Halldr Blndal hstarttarlgmaur.

En fljtlega kom ljs a verkun amfetamns er ekki einhlt fremur en annarra lyfja. ri 1954 var tali a tv prsent japnsku jarinnar vru orin h efninu ea um ein og hlf milljn manns. Frhvarfseinkennin birtust einkum svefntruflunum, eirarleysi, reytu og depur. Strir skammtar og langvarandi misnotkun getur kalla fram geveikikennd vibrigi, ofsknarhugmyndir og rsarhneig. Flestir sem rannsaka hafa mli eru eirrar skounar a essi vibrg komi einkum fram hj einstaklingum sem eru veikir fyrir. Amfetamnfkn rast a eirra mati fyrst og fremst hj flki sem vi gern vandaml a stra ur en a neyslunni kemur. A eirra mati notar meirihluti neytenda amfetamn stku sinnum sr til rvunar leik ea starfi n ess a tjn hljtist af.

Hr landi voru a einkum listamenn, rithfundar og togarasjmenn sem neyttu afmetamns rum ur. Einnig ekktist a a stdentar fengu amfetamntflur hj lknum til a halda sr vakandi vi prflestur og fiskverkaflk greip stundum til sama rs egar auka urfti afkst og thald vegna mikillar vinnu. Almennt var etta ekki liti alvarlegum augum enda um tmabundna neyslu a ra. Flestir litu a lknar ttu a f a vsa rvandi lyf, ef eir tldu sjklingum snum lknisfrilega nausynlegt a f a. Nlega rifjai Haraldur Blndal hstarttarlgmaur upp essa tma umru Vefjviljanum um lgleiingu bannfrra fkniefna. Hann segir a notkun amfetamns essum rum hafi ekki tt sta tindum. ,,a var raunar nota tluvert skurum mnum, m.a. af sklaflki vi lestur, og ekktir menn jflaginu notuu amfetamn. Sama m raunar segja um kkan. Ein frgasta ra, sem flutt hefur veri alingi var flutt kkanrs."

Kkan og kkalauf

Kkan og kkalauf. Til a vinna eitt gramm af hreinu kkani arf tplega kl af kka-laufum.

Kkan

Kkan var fyrst einangra r kka-laufum ri 1860. ri 1884 kynntist ungur maur a nafni Sigmund Freud kkani. a tt egar hug hans allan og hann boai notkun essa ,,tfralyfs", meal annars til a venja morfnista af fkn sinni. essar hugmyndir ttu eftir a breytast. Freud var fyrir hrum rsum fr Louis Lewin sem stahfi a kkan vri vanabindandi og skalegt geheilsu manna. Freud varist fimlega en skipti san um skoun egar vinur hans var fyrir kkan-geveiki. Freud hafi hvatt hann til a nota kkan til a venja sig af morfni.

Ekki voru allir sammla um skasemi kkans ea rttara sagt kka-laufa. Margir af helstu vsindamnnum og lknum skalands ess tma bentu a kka-fkn vri ekkt fyrirbrigi Per og var og a s skammtur sem dygi indna um tvtugt dygi honum enn um sextugt. eir sgu ennfremur a bann vi neyslu kka-laufa vegna hrifa kkans vri eins og a banna tbak vegna eitursins niktns. Til a ess a vinna eitt gramm af kkani arf tplega kl af kka-laufum. Sluver kkans hefur v vallt veri htt og tluvert hrra en rum lglegum fkniefnum. essir ailar tldu a eina leiin til a draga r neyslu og dreifingu kkans vri a lgleia kka-lauf og selja au almennum markai lkt og fengi. eir vruu vi v a annars vri htt a fram kmi heil atvinnugrein er lyti hvorki lgum n reglum samflagsins ea almennu viskiptasiferi og myndi a endingu skapa illviranlegri vandaml heldur en neysla efnanna sjlfra. Fkniefnastr samtmans, vellauugir fkniefnasalar sem borga ekki opinber gjld af atvinnustarfsemi sinni, spilling og sileysi lggslunnar samt ofbeldi og glpum tengdum fkniefnaneyslu hafa frt snnur or eirra.

"Fkniefnastri, vellauugir fkniefnasalar sem borga ekki gjld af atvinnustarfsemi sinni, spilling lggslunnar samt ofbeldi og glpum tengdum fkniefnaneyslu hafa frt snnur or eirra."

Kkanneysla hefur ori a talsveru tskufyrirbrigi meal efnara manna Bandarkjunum og Evrpu. Segja m a flestir melimir hinnar ungu yfirstttar, kaupsslumenn, kvikmyndaleikarar, listamenn og poppstjrnur kannist vi notkun ess. Kkansalan er orin a rki rkinu. Fjlmargir hafa atvinnu af framleislunni og heil hru og jafnvel jrki treysta kkanframleislu sem lfsafkomu sna. Hagfringar fullyra a fjrmunir, sem tengjast kkani, hafi afgerandi hrif efnahag heimsins. Hr landi hefur neysla kkans frst vxt undanfrnum rum. Eins og va annars staar er hn einkum bundin vi efnameiri hpa samflagsins.

LSD - ea llu frekar pappasra

undanfrnum rum hafa ru hverju birst frttir um a slenskum dagblum a fkniefnadeild lgreglunnar Reykjavk hafi fundi skammta af LSD. Samkvmt heimildum er hr ekki um eiginlegt LSD-25 a ra heldur snggtum vgara afbrigi, svonefnd ,,pappasra".

LSD

ri 1943 uppgtvai svissneskur efnafringur, dr. Albert Hoffman, skynvilluefni LSD-25. Hann bj efni fyrst til 1938 en var ekki var vi hrif ess fyrr en 16. aprl 1943 er hann fr sna fyrstu ,,fer". Slfringar um allan heim uru himinlifandi er eir frttu af essu lyfi og hldu a hgt vri a nota a til a lkja eftir geklofaeinkennum.

Tilraunir me LSD voru miklar, einkum fangelsum og gesjkrahsum, og ri 1965 var bi a gefa t tv sund lsingar ess httar tilraunum. tla hefur veri a meira en rjtu sund gesjklingum hafi veri gefi lyfi essu tmabili og auk ess nokkur sund sjlfboalium. kringum 1954 kom Eli Lilly og co. fram me auveldari og drari afer vi LSD-framleislu. etta var til ess a framleisla og neysla jkst mjg og kjufrttir uru algengari. sifrttir dagblaa og tmarita uru til ess a auka huga almennings efninu og neysla ess x enn frekar.

r sgur, sem ,,gula pressan" birti, komu v til leiar a LSD var banna Bandarkjunum ri 1966. Banni hafi hins vegar verfug hrif v hfst svartamarkasbrask me LSD og er tali a neysla ess hafi aukist um 70 prsent rfum mnuum. ri 1973 hfu fimm prsent allra Bandarkjamanna neytt LSD ea svipas skynvillulyfs, a minnsta kosti einu sinni. egar LSD var banna stvuust jafnframt allar lknisfrilegar tilraunir me efni. Sorgleg staa mla v vsindamenn hfu nota a me gum rangri m.a. vi mehndlun fengisski og til a lkna kynferislega brenglun hu stigi.

Skiptar skoanir LSD

"egar LSD var banna stvuust jafnframt lknisfrilegar tilraunir me efni. Sorglegt v lknar hfu nota a me gum rangri vi mehndlun fengisski og til a lkna kynferislega brenglun hu stigi."

Andstingar LSD-neyslu benda gjarnan a LSD valdi skemmdum litningum annig a eir sem ess neyta eignist vanskpu brn. Einnig hafa eir haldi v fram a allir sem neyta LSD fremji sjlfsmor ea veri geveikir fyrr ea sar. Nnari athugun leiir hins vegar ljs a sama tilraun og sndi fram a LSD ylli litningaskemmdum leiddi jafnframt ljs a aspirn, kka kla, kaffi og tbak gerur hi sama - og meira mli en LSD!

ri l960 skri slfringurinn Sidney Cohen, sem hafi gert rannsknir fimm sund manns, sem teki hfu LSD samanlagt tuttugu og fimm sund sinnum, fr v a af hverjum sund sjklingum, sem tkju LSD undir lknisfrilegu eftirliti, fengju 0,8 prsent getruflanir sem entust lengur en einn dag og a enginn eirra hefi gert sjlfsmorstilraun. essar tlur koma vel t ef r eru bornar saman vi tkomuna hj sjklingum sem eru hj gelknum almennt; 1,8 prsent getruflanir hj hverjum sund einstaklinga, 1,2 prsent sjlfsmorstilraunir og 0,4 prsent heppnu sjlfsmor.

Me essu er ekki veri a halda v fram a LSD s httulaust efni v va erlendis sem og hr landi eru dmi um einstaklinga sem hafa truflast gei framhaldi af neysla LSD ea rum skynrvandi efnum. undanfrnum rum hafa ru hverju birst frttir um a slenskum dagblum a fkniefnadeild lgreglunnar Reykjavk hafi fundi skammta af LSD. Samkvmt heimildum er hr ekki um eiginlegt LSD-25 a ra heldur snggtum vgara afbrigi, svonefnd ,,pappasra".

E-tflur (MDMA, alsla, helsla)

Hr m sj msar tegundir af MDMA ea e-tflum. MDMA er efnafrilega nskylt amfetamni og sumum ofskynjunarlyfjum. Efni hefur v ekki aeins rvandi verkun heldur breytir a einnig skynjun manna lkingu vi efni eins og meskaln og LSD, tluvert minna mli s.

E-tflur (MDMA, alsla, helsla)

Flestir eru sammla um a flokka megi svonefnda e-tflu undir hru efnin slenskum fkniefnamarkai. Ef marka m dma sem innflytjendur e-taflna hafa hloti undanfrnum rum er innflutningur hennar, dreifing og neysla litin alvarlegum augum af slenskum dmstlum. MDMA (methylenedioxymethamphetamine) er efnafrilega nskylt amfetamni og sumum ofskynjunarlyfjum. Efni hefur v ekki aeins rvandi verkun heldur breytir a einnig skynjun manna lkingu vi efni eins og meskaln og LSD, tluvert minna mli s. a var fyrst skr sem megrunarlyf ri 1913 af sku lyfjafyrirtki en aldrei sett marka svo vita s. ttunda ratugnum fr a bera notkun ess undir nafninu Adam sllkningum. Margir gelknar og slfringar voru yfir sig hrifnir af efninu enda virtist notkun ess gelknismefer gefa ga raun. Hjnabandsrgjafar og slfringar sem srhfu sig fjlskyldumefer og vinnu me hpa voru einkum ngir me rangurinn. MDMA tti kalla fram hj neytandanum aukna sam me rum og auka innsn eigin skapger og tilfinningaleg vibrg.

"Rannsknir vsindamanna sem fullyrtu a neysla e-tflunnar ylli skemmdum taugungum heila hafa veri dregnar til baka og mislegt tti eftir a koma ljs sem jk vantr flks stefnu stjrnvalda gar lyfsins."

Um a leyti sem notkun MDMA til lkninga ni hmarki var a banna a frumkvi DEA, fkniefnadeildar bandarsku alrkisstjrnarinnar. ,,Helsta vandamli me MDMA," segir dr. Rick Doblin, forstumaur MAPS ,,var a neyslu ess fylgdu engin vandaml. Efni var nota af venjulegu flki llum aldri n sjanlegs skaa og a gengur berhgg vi forsendur rkjandi fkniefnastrs." Neysla MDMA, sem gekk n undir nafninu ,,ecstasy" (alsla), disktekum og nturklbbum var orin yrnir augum haldssamra stjrnmlamanna sem ttuust a hn tti undir kynsvall og lauslti meal ungs flks. Banni MDMA dr hins vegar ekki r huga almennings efninu. ru nr. Neyslan fr vaxandi og var hluti af svonefndum rave-samkomum vs vegar um heim. Rannsknir vsindamanna sem fullyrtu a neysla e-tflunnar ylli skemmdum taugungum heila hafa veri dregnar til baka og mislegt tti eftir a koma ljs sem jk vantr flks stefnu stjrnvalda gar lyfsins. Sj nnar um a hr.

Alslu var fyrst vart hr landi a einhverju marki ri 1995. Erlendis er vita um nokkur dausfll af vldum neyslu ess. Slk tilvik eru mun frri en gert hefur veri r. Ein bandarsk rannskn New York leiddi sem dmi ljs a af tluum 110 milljn skmmtum af MDMA sem neytt var voru aeins a finna tv dausfll sem rekja mtti til neyslu e-tflunnar. Slk tilvik rttlta v ekki bann efninu, sem tti a vera lglegt, a minnsta kosti til lkninga. Bandarkjunum einum deyja rlega bilinu fimm hundru til eitt sund manns af vldum innvortis blinga sem rekja m til neyslu magnyls. msar eiturverkanir af rum lglegum lyfum eru einnig vel ekktar. Htturnar af MDMA hafa einkum reynst vera vegna ofhitnunar og vatnstaps, sem samfara er neyslunni og beisluum dansi langtmum saman mannmerg og srefnissnauu umhverfi. eir sem neyta MDMA vera a gta sn v a ofkeyra sig ekki og drekka vatn mean neyslunni stendur. Mrgum tti undarlegt a allri eirri umru sem tti sr sta um alslu snum tma skuli yfirvld ekki hafa bent essar stareyndir. Ef a hefi veri gert Bretlandi og Bandarkjunum egar neyslan vakti sem mesta athygli hefi mtt bjarga nokkrum mannslfum.

ber a gta ess a ofgera ekki vatnsdrykkju. Leibeiningar um hvernig nota ber e-pilluna skynsamlegan htt er a finna hr Dancesafe.org. a er leitt til ess a vita a sumir eirra sem mla me hrkulegum agerum gegn bannfrum vmuefnum skuli ba glahlakkalegri eftirvntingu eftir v a einhverjir ltist af vldum neyslu E hr landi. Vantar ekki eitthva ankagang flks sem hrpar hstfum ,,forvarnir" og ,,eiturlyfjalaust sland" og stendur san birum fengisverslunum fyrir hverja helgi?

Sami a hluta til samvinnu vi Agnar Agnarsson.
akkir til Tashi.



Hstirttur
Nostradamus
Don Juan
Velheppnaur
Upptkubeinin
Nornareglan
Erla Stefnsdttir
Gildismati
Meskaln
E-taflan
Lgleiing
Gyjan Marana
Dpsirkusinn
| Forsa | lit annarra | Um hfundinn | Tlvupstur | Tenglasafni| Gestabkin| Spjall |
Gumundur Sigurfreyr Jnason