demo image
| ForsÝ­aá | ┴lit annarraá | Um h÷fundinná | T÷lvupˇsturá | Tenglasafni­á| Gestabˇkiná| Spjall |
Barnauppeldi
VÝsindi
Dulspeki
FÝkniefnamßl
MeskalÝn
FÝkniefnaneysla
E, kˇk & stu­
RapprÝmur Mˇra
Me­fer­arvillur
KˇkaÝn
Sterkari efni?
Kannabisefni
Hamplygar
Hass & heilsa
L÷glei­ing
Vandi fÝknˇ
Dˇpsirkusinn
Sßlhrifalyf
Milton Friedman
"H÷r­u efnin"
Gy­jan MarÝ˙ana
MannfrŠ­i
Nř÷ld
Vi­t÷l
Ůjˇ­mßl
A­sent efni
FÝkniefnaneytendur: Hinn ■÷gli meirihluti

Ůeir sem gagnrřna fÝkniefnabann samtÝmans, og strÝ­i­ sem hß­ er Ý nafni ■ess gegn neytendum ˇl÷glegra vÝmuefna, beita einkum tvenns konar r÷kum Ý mßlflutningi sÝnum; nytjar÷kum og frelsisr÷kum. Nytjar÷kin fyrir ■vÝ a­ fjarlŠgja lagaßkvŠ­i gegn notkun vÝmuefna eru Ý stuttu mßli ■au a­ aflei­ingar fÝkniefnabannsins sÚu miklu verri, bŠ­i fyrir neytandann og samfÚlagi­ Ý heild, en neysla fÝkniefnanna sjßlfra. Botnlaus fjßraustur Ý tilgangslaust fÝkniefnastrÝ­, sker­ing ß borgaralegum rÚttindum, vellau­ugir fÝkniefnasalar sem grei­a ekki opinber gj÷ld af atvinnustarfsemi sinni, spilling og si­leysi l÷ggŠslunnar ßsamt ofbeldi og glŠpum tengdum fÝkniefnavi­skiptum hafa a­ margra mati fŠrt s÷nnur ß a­ ekki ver­ur lengur vi­ una­. Frelsisr÷kin fyrir afnßmi bannsins felast Ý ■vÝ a­ enginn einstaklingur e­a fj÷ldi einstaklinga hafi rÚtt til ■ess a­ banna sjßlfrß­a einstaklingi a­ gera ■a­ sem hugur hans standi til svo lengi sem ■a­ ska­ar ekki a­ra.

═ bˇkinni Saying Yes: In Defense of Drug Use eftir Jacob Sullum tekur h÷fundur undir ■essi sjˇnarmi­ en bendir jafnframt ß a­ hˇfleg neysla ˇl÷glegra vÝmuefna sÚ ekki a­eins e­lileg og sjßlfs÷g­ heldur sÚ h˙n hi­ almenna neyslumynstur me­al neytenda. Flestir vir­ast tr˙a ■vÝ a­ ekki sÚ hŠgt a­ nota ˇl÷gleg vÝmuefni Ý hˇfi, eins og t.d. ■egar ßfengi ß Ý hlut. Stjˇrnv÷ld og heilbrig­isyfirv÷ld Ý řmsum l÷ndum řta undir ■etta vi­horf. Samt er ■a­ svo a­ rannsˇknir s÷mu a­ila sřna Ýtreka­ a­ yfirgnŠfandi meirihluti ■eirra sem neyta ˇl÷glegra vÝmuefna hafa stjˇrn ß neyslunni. Ůeir ska­a hvorki sjßlfa sig nÚ a­ra. Jacob Sullum segir a­ sß hugarbur­ur a­ ekki sÚ hŠgt a­ nota ˇl÷gleg vÝmuefni ß ßbyrgan hßtt sÚ stŠrsta hindrunin Ý vegi raunverulegra umbˇta Ý fÝkniefnamßlum. Fyrir fˇlk sem tr˙ir ekki ß hˇfsemi Ý neyslu annarra vÝmuefna en ßfengis ver­ur framtÝ­arsřn um heim ßn fÝkniefnabanns of ˇgnvŠnleg til a­ hŠgt sÚ a­ velta henni alvarlega fyrir sÚr.

Greinin hÚr fyrir ne­an er eftir Jacob Sullum. H˙n er birt me­ gˇ­f˙slegu leyfi h÷fundar Ý ■ř­ingu Gu­mundar Sigurfreys og Hannesar Haraldssonar. Millifyrirsagnir og myndatextar eru vi­bˇt ■ř­enda.

Jacob Sullum h÷fundur bˇkarinnar SAYING YES - In Defense of Drug Use

H÷fundur ■essarar greinar er BandarÝkjama­urinn Jacob Sullum. Hann er ritstjˇri tÝmaritsins Reason sem kemur ˙t Ý New Yorkborg og er af m÷rgum tali­ flaggskip frjßlshyggjumanna Ý opinberri umrŠ­u. Auk ritstjˇrnarstarfa og skrifa Ý Reason ritar hann fastan dßlk sem birtist Ý fj÷lda dagbla­a Ý BandarÝkjunum og greinar eftir hann hafa birst Ý jafn fj÷lbreyttum prentmi­lum og Cigar Aficionado, National Review, The Wall Street Journal, USA Today og The New York Times. Auk ■eirrar bˇkar sem hÚr er kynnt hefur hann rita­ For Your Own Good: The Anti-Smoking Crusade and the Tyranny of Public Health, sem vakti mikla athygli og fÚkk frßbŠrar mˇtt÷kur gagnrřnenda.

Peter B. Lewis nřtur a­dßunar sem har­duglegur og frumlegur stjˇrnandi. ┴ri­ 2001 lÚt hann a­ st÷rfum sem framkvŠmdastjˇri Progressive-tryggingafÚlagsins eftir a­ hafa gegnt ■vÝ starfi Ý ■rjßtÝu og sex ßr. Hann breytti marka­shlutdeild fyrirtŠki sÝns ˙r nŠr engu Ý ■a­ a­ vera fimmta stŠrsta bifrei­atryggingafÚlag BandarÝkjanna. ,,Vel reki­ fyrirtŠki Ý ÷rum vexti - traustur kostur ß hlutabrÚfamarka­i," eins og tÝmariti­ Fortune lřsir ■vÝ. TryggingafÚlagi­ sÚrhŠf­i sig upphaflega Ý tryggingum fyrir bifrei­aeigendur Ý ßhŠttuhˇpum og var­ fljˇtlega lei­andi ß ■eim marka­i. Ůa­ fˇr sÝ­an ˙t Ý almennar bifrei­atryggingar og ßvann sÚr ■ar gˇ­a marka­sst÷­u fyrir hei­arlega s÷lustarfsemi, gott ver­ og skjˇta tjˇnaafgrei­slu. FyrirtŠki­ ˇx um 23% ß ßrabilinu 1990-1999, ß sama tÝma og me­alv÷xtur Ý greininni var undir fimm prˇsentum. Progressive var fyrsta tryggingafÚlagi­ sem kom sÚr upp heimasÝ­u og hi­ fyrsta til a­ selja tryggingar ß veraldarvefnum. Ůa­ brautry­jandastarf skila­i fyrirtŠkinu miklum hagna­i. Tekjur ■ess jukust ˙r 3,4 millj÷r­um BandarÝkjadala ßri­ 1996 Ý 6,1 milljar­a dala ■remur ßrum sÝ­ar.

Lewis, ma­urinn sem ßtti mesta hei­urinn af ■essum ßrangri, er enn ■ann dag Ý dag stjˇrnarforma­ur fyrirtŠkisins og eigandi um 13% hlutabrÚfa Ý ■vÝ. Ůa­ ■ř­ir Ý raun a­ hann er milljar­amŠringur. Hann hefur veri­ kalla­ur ,,fram˙rskarandi kaupsřsluma­ur", ,,kr÷fuhar­ur og fylginn sÚr" en ß sama tÝma veri­ lřst sem ,,virkum og velstarfandi hasshausi."

"Eins og me­ ßfengi, ■ß er helsti hvati vÝmuefnaneyslu ßnŠgja, en ekki sjßlfsey­ing. ┴byrg vÝmuefnaneysla fyrirfinnst og h˙n er regla fremur en undantekning."

Me­an hann gegndi st÷­u framkvŠmdastjˇra hjß Progressive-tryggingafÚlaginu neita­i Lewis a­ svara spurningum um kannabisneyslu sÝna. Vinir hans fullyrtu hins vegar a­ hann reykti marÝ˙ana reglulega. ┴ri­ 2000 voru ■essar s÷gusagnir sta­festar me­ ßberandi hŠtti. Lewis var handtekinn ß Auckland-flugvellinum ß Nřja Sjßlandi me­ marÝ˙ana og hass Ý fˇrum sÝnum. Yfirv÷ld slepptu honum ˙r haldi eftir a­ hann haf­i gefi­ fÚ til me­fer­arstofnunar ■ar Ý landi. ┴ri sÝ­ar var Lewis spur­ur a­ ■vÝ Ý vi­tali vi­ Wall Street Journal hvernig stŠ­i ß fjßrframl÷gum hans til barßttunnar fyrir breyttri fÝkniefnal÷ggj÷f. ,,Persˇnuleg reynsla mÝn," svara­i hann, ,,hefur gert mÚr kleift a­ skilja og mynda mÚr sko­un ß raunverulegum ßhrifum sumra ■essara efna."

Me­ afrek hans Ý huga er ekki hŠgt a­ segja a­ Lewis falli vel a­ ■eirri st÷­lu­u Ýmynd sem haldi­ er ß lofti Ý opinberum ßrˇ­ri um kannabisneytendur. Ůar er ■eim yfirleitt lřst sem l÷tum og heimskum undirmßlsm÷nnum sem koma engu Ý verk. T÷lvuverkfrŠ­ingur ß ■rÝtugsaldri sem reykir marÝ˙ana einu sinni Ý viku e­a svo lřsir innihaldi slÝkra auglřsinga ■annig: ,,Kannabis mun ey­ileggja lÝf ■itt og ■˙ endar einn og yfirgefinn, glßpandi ß sjˇnvarp, skÝtsama um allt, atvinnulaus og blankur."

 Bˇkarkßpa Saying Yes - In Defense of Drug Use

═ bˇkinni Saying Yes: In Defense of Drug Use gagnrřnir Jacob Sullum ■a­ sem hann nefnir ,,v˙d˙lyfjafrŠ­i" fÝkniefnabannsins. V˙d˙lyfjafrŠ­in kennir a­ ekki sÚ hŠgt a­ nota ˇl÷gleg vÝmuefni Ý hˇfi eins og t.d. ■egar ßfengi er haft um h÷nd. SamkvŠmt ■essari hugmyndafrŠ­i eru ßhrif tiltekinna efna (yfirleitt ■au sem b÷nnu­ eru hverju sinni, hÚr ß­ur fyrr var rŠtt um ßfengi og jafnvel tˇbak Ý ■essu samhengi) svo sterk a­ ■au svipta neytandann sjßlfstŠ­um vilja og ney­a hann ˙t Ý si­laust athŠfi. ┴ sama hßtt og v˙d˙presturinn yfirtekur sjßlfstjˇrn fˇrnarlamb sÝns ■egar hann gerir ■a­ a­ uppvakningi (zombie) og getur lßti­ hann framkvŠma řmislegt sem hann annars hef­i ekki gert, ■ß er inntaki­ Ý v˙d˙lyfjafrŠ­inni ■a­, a­ vÝmuefnin svipti neytandann sjßlfrŠ­i og geri hann a­ viljalausu verkfŠri illra ßhrifa lyfjanna. VÝmuefni eru ill Ý e­li sÝnu og ■vÝ si­fer­islega rangt a­ neyta ■eirra. ═ ■essum skilningi ■ß er t.d. ofbeldisglŠpur sem framinn er undir ßhrifum tiltekins fÝkniefnis efninu sjßlfu a­ kenna en ekki ofbeldishneig­ e­a ÷­rum ßhrifa■ßttum Ý persˇnu e­a fÚlagslegum a­stŠ­um neytandans. Fullyrt er a­ neysla vÝmuefna lei­i fyrr e­a sÝ­ar og ˇhjßkvŠmilega til afbrota, ge­veiki og dau­a. ١tt almennt sÚ vi­urkennt a­ neyta megi ßfengis Ý hˇfi, og skřr munur sÚ ger­ur ß notkun og misnotkun ßfengis, ßlÝtur v˙d˙lyfjafrŠ­in a­ s÷mu l÷gmßl gildi ekki um a­ra vÝmugjafa. Engar vÝsindalegar athuganir hafa hins vegar rennt sto­um undir ■essa kenningu. Ůvert ß mˇti ■ß sřna rannsˇknir opinberra a­ila a­ flestir neytendur ˇl÷glegra vÝmuefna neytir ■eirra Ý hˇfi. Jacob Sullum bendir ß a­ kannanir sem einbeita sÚr a­ einstaklingum sem hafa řmist enda­ Ý fangelsi e­a me­fer­ skekki stˇrlega sřn almennings ß vÝmuefnaneytendum. Ůessir tveir hˇpar hafa veri­ svo kirfilega rannsaka­ir a­ margir Vesturlandab˙ar telja ranglega a­ ■eir sÚu dŠmiger­ir fyrir alla neytendur.

Flestir neytendur marÝ˙ana ver­a a­ sjßlfs÷g­u ekki milljar­amŠringar, ekki frekar en a­ flestir ■eirra lifi afkastalitlu og innantˇmu lÝfi. Eins misvÝsandi og ■a­ getur veri­ a­ benda ß Lewis sem dŠmi um ■a­ hva­ marÝ˙ana getur gert fyrir ■ig, ■ß er ■a­ jafn misvÝsandi a­ benda ß neytendur sem ßorka engu sem s÷nnun fyrir ßhrifum efnisins. Hinn dŠmiger­i kannabisneytandi er einhvers sta­ar mitt ß milli ■essara řktu lřsinga.

Fordˇmar tryggja ■÷gn vÝmuefnaneytenda

Ůeir sem fara illa ˙t ˙r neyslunni koma ■ˇ yfirleitt fyrst upp Ý hugann ■egar rŠtt er um marÝ˙ana. Ůeir eru sřnilegri en a­rir neytendur og vekja athygli fyrir misnotkun sem veldur ■eim vandrŠ­um Ý nßmi og starfi. ┴byrgir neytendur eru hins vegar ekki jafn ßberandi. Ůeir hafa meiri hagsmuna a­ gŠta og hafa ■vÝ tilhneigingu til a­ fara hljˇtt me­ neyslu sÝna. Ef ■eir gangast vi­ notkun sinni ß ˇl÷glegum fÝkniefnum eiga ■eir ß hŠttu a­ vera bendla­ir vi­ ■ß st÷­lu­u Ýmynd sem fˇlk gerir sÚr almennt um fÝkniefnaneytendur - Ýmynd sem ß sannanlega ekki vi­ ■ß.

┴ri­ 2001 skrifa­i Nick Gillespie, ritstjˇri tÝmaritsins Reason (■ar sem Úg starfa), ritstjˇrnargrein ■ar sem hann vÚk a­ notkun sinni ß ˇl÷glegum vÝmuefnum vi­ hßtÝ­leg tŠkifŠri. Hann lÚt svo um mŠlt: ,,Ůa­ er langt frß ■vÝ a­ neyslan stjˇrni okkur, vi­ stjˇrnum yfirleitt neyslunni; eins og me­ ßfengi, ■ß er helsti hvati vÝmuefnaneyslu ßnŠgja, en ekki sjßlfsey­ing ... ┴byrg vÝmuefnaneysla fyrirfinnst og h˙n er regla fremur en undantekning."

Fyrir ■essi or­ var hŠ­st a­ honum og samstarfsm÷nnum hans ß ritstjˇrnarsÝ­um The Wall Street Journal. Af ■vÝ tilefni stˇ­ ■ar: ,,Vi­ sjßum fyrir okkur ritstjˇrnarfund hjß Reason: Alvarlegir og snyrtilegir menntamenn me­ slaufur um hßlsinn sitja umhverfis bor­ og rŠ­a flˇkin smßatri­i umbˇta ß almannatryggingakerfinu Ý ■ykku hassskři." H˙morinn (ef svo mß a­ or­i komast) Ý ■essu veltur ß ■eirri hugmynd a­ kannabisneytendur sÚu af ■eirri mannger­ a­ ■eim finnist sjßlfsagt a­ vera undir ßhrifum vÝmuefna Ý vinnunni. Ef Gillespie hef­i ß hinn bˇginn jßta­ dßlŠti sitt ß skosku maltviskÝ hef­i ritstjˇrum The Wall Street Journal vŠntanlega ekki ■ˇtt ßstŠ­a til a­ Ýmynda sÚr starfsmenn Reason veltast um blindfulla Ý vinnunni.

,,═ opinberri umrŠ­u er aldrei tala­ um neytendur vÝmuefna sem stunda vinnu, standa vi­ afborganir sÝnar og sjß fyrir fj÷lskyldu sinni. Ůetta er eins og a­ ganga ˙t frß ■vÝ a­ rŠnulaus rˇninn Ý g÷turŠsinu sÚ fulltr˙i fyrir meirihluta ßfengisneytenda."

Ůegar haft er Ý huga hversu almennir svona fordˇmar eru mß vera ljˇst hvers vegna dŠmiger­ir kannabisneytendur kjˇsa a­ ■egja ■unnu hljˇ­i. Eins og vi­skiptafrŠ­ingur ß ■rÝtugsaldri or­a­i ■a­: ,,Ef Úg ■yrfti a­ taka ■a­ fram Ý starfsumsˇkn minni fengi Úg aldrei vinnu." A­rir ■urfa a­ hafa ßhyggjur af missi fagrÚttinda og neikvŠ­um vi­br÷g­um Šttingja og vina.

Kjarni mßlsins er, a­ ■eir neytendur sem mest ber ß - ■eir sem illa fara me­ efni­ og sjßlfa sig - ver­a fulltr˙ar fyrir alla neytendur Ý huga almennings. FÚlagslega hŠfir neytendur sem njˇta velgengni Ý lÝfinu hafa tilhneigingu til a­ fara hljˇtt me­ neyslu sÝna og eru ■vÝ ekki einu sinni skilgreindir sem neytendur af umhverfi sÝnu - nema ■eir lendi Ý ■vÝ a­ vera handteknir, eins og Peter Lewis.

Almennt mß segja, a­ ■eir sem neyta ˇl÷glegra vÝmuefna ß ßbyrgan og ˇßberandi hßtt hafa ekki ßstŠ­u til a­ standa upp og auglřsa ■ß sta­reynd. Bannstefnan gerir ■ß ˇsřnilega, vegna ■ess a­ ■eir ˇttast hinar lagalegu, fÚlagslegu og efnahagslegu aflei­ingar ■ess a­ segja hug sinn. Neytendur ˇl÷glegra vÝmuefna sem almenningur tekur eftir eru ■eir sem valda vandrŠ­um e­a eru til vandrŠ­a. Vi­ sjßum ■ß fÝkniefnaneytendur sem eru dregnir burt af l÷greglu, sem liggja rŠnulausir ß bekkjum, sem betla ß g÷tunni og brjˇtast inn Ý bÝla.

Vi­ sjßum aldrei ■ß neytendur vÝmuefna sem stunda vinnu, standa vi­ afborganir sÝnar og sjß fyrir fj÷lskyldu sinni. Ůar sem sannanir skortir fyrir hinu gagnstŠ­a, er e­lilegt a­ almenningur gangi ˙t frß ■vÝ a­ flestir fÝkniefnaneytendur sÚu eins og ■eir sem teki­ er mi­ af Ý opinberri umrŠ­u. Neytendur sem lÝklegir eru til a­ fara ekki vel me­ neyslu sÝna og haga sÚr me­ andfÚlagslegum hŠtti. Ůetta er eins og a­ ganga ˙t frß ■vÝ a­ rŠnulaus rˇninn Ý g÷turŠsinu sÚ fulltr˙i fyrir meirihluta ßfengisneytanda.

DŠmiger­ir neytendur ˇl÷glegra vÝmuefna

Albert Gore, fyrrverandi varaforseti BandarÝkjanna

Flestir neytendur ˇl÷glegra vÝmuefna fara sÚr ekki a­ vo­a. Sumir ■eirra byggja meira a­ segja upp vel heppna­an feril Ý stjˇrnmßlum. ═ BandarÝkjunum eru George W. Bush, Bill Clinton og Al Gore gott dŠmi um slÝkt. Al Gore, fyrrverandi varaforseti BandarÝkjanna, vi­urkenndi a­ hann hef­i oftar en einu sinni reykt marÝ˙ana, en sag­ist hafa gert ■a­ ,,sjaldan og me­ l÷ngum hlÚum". John Warnecke, ŠskufÚlagi Gore og starfsbrˇ­ir ß dagbla­inu Nashville Tennessean fullyr­ir hins vegar a­ Gore hafi ekki sagt almenningi allan sannleikann ■egar hann rŠddi um reynslu sÝna af marÝ˙ana. SamkvŠmt Warnecke var Gore stˇrneytandi kannabisefna. ,,Vi­ reyktum," segir hann, ,,oftar en einu sinni, oftar en nokkrum sinnum. Vi­ reyktum miki­. Vi­ reyktum Ý bÝlnum hans, heima hjß honum, heima hjß foreldrum hans, heima hjß mÚr ... Vi­ reyktum um helgar. Vi­ reyktum oft." Warnecke segir a­ ■eir hafi haldi­ ßfram a­ reykja marÝ˙ana saman ■ar til stuttu ß­ur en Gore tilkynnti frambo­ sitt til ■ings ßri­ 1976. Eins og Hendrik Hertzberg benti ß Ý vikuritinu The New Yorker ■ß var ,,Gore Ý nokkur ßr tŠkifŠrisneytandi (samkvŠmt frßs÷gn hans sjßlfs) e­a stˇrneytandi (samkvŠmt Warnecke) kannabisefna. ┴ s÷mu ßrum gegndi hann her■jˇnustu Ý VÝetnam, nam bŠ­i gu­- og l÷gfrŠ­i, starfa­i sem frÚttama­ur ß dagbla­i og undirbjˇ frambo­ sitt til ■ings. Hva­a ßhrif sem marÝ˙ana kann annars a­ hafa haft ß hann, ■ß hefur ■a­ a­ minnsta kosti ekki dregi­ ˙r getu hans til a­ vera virkur ■ßtttakandi Ý ■jˇ­fÚlaginu."

═ bˇk minni Saying Yes: In Defense of Drug Use reyni Úg a­ lei­rÚtta ■essar ranghugmyndir um neytendur ˇl÷glegra vÝmuefna me­ ■vÝ a­ lřsa fˇlki sem lifir ßbyrgu, ßrangursrÝku og hamingjus÷mu lÝfi ■rßtt fyrir a­ val ■eirra ß vÝmuefnum sÚ ekki rÚtt frß pˇlitÝsku sjˇnarmi­i. Ůessir einstaklingar eru m.a.:

Frumkv÷­ull Ý hugb˙na­arger­ ß sextugsaldri sem hefur reykt marÝ˙ana nŠr daglega Ý 15 ßr. Hann fŠr sÚr yfirleitt einn e­a tvo reyk ß kv÷ldin ß me­an hann les dagbla­i­ e­a dreypir ß glasi af rau­vÝni.

TaugasÚrfrŠ­ingur ß ■rÝtugsaldri sem notar LSD og ÷nnur skynvÝkkunarlyf til a­ auka hjß sÚr sjßlfsskilning og bŠta gŠ­i eigin lÝfs.

Prˇfessor ß eftirlaunum sem segir a­ MDMA (÷­ru nafni alsŠla) sÚ ,,dßsamleg" lei­ til a­ ,,÷­last innilegt andlegt samband, ßst˙­leg tengsl og einlŠg tjßskipti, sem engin ÷nnur jafnast ß vi­."

Marka­sfrŠ­ingur ß ■rÝtugsaldri sem muldi og sniffa­i rÝtalÝn [÷rvandi lyf skylt amfetamÝni] Ý menntaskˇla ■egar hann haf­i slegi­ sl÷ku vi­ nßmi­ og ■urfti a­ undirb˙a sig fyrir prˇf.

FramkvŠmdastjˇri verksmi­ju sem nota­i kˇkaÝn um ■a­ bil hundra­ sinnum Ý samkvŠmum og fannst ■a­ ,,veita sÚr ßnŠgjulega lÝ­an", auka hugmyndaflug og mßlgefni.

Gar­yrkjufrŠ­ingur ß fimmtugsaldri sem neytir morfÝntaflna um helgar til a­ slaka ß og lina verki og sßrsauka sem fylgir oft erfi­isvinnunni sem hann stundar.

FÚlagsrß­gjafi sem notar herˇÝn st÷ku sinnum til a­ hvÝla sig og vinda ofan af streitu hversdagslÝfsins.

VÝsindalegar kannanir sřna a­ einstaklingar eins og ■essir sem hÚr hafa veri­ nefndir til s÷gunnar gefa sannari mynd af fˇlki sem neytir ˇl÷glegra vÝmuefna en hinn dofni hasshaus, ■jˇfˇtti dj÷nkari e­a ßrßsargjarni spÝttneytandi sem breg­ur fyrir Ý sjˇnvarps■ßttum, kvikmyndum og auglřsingum gegn neyslu vÝmuefna. A­eins lÝtill minnihluti ■eirra sem neyta ˇl÷glegra vÝmuefna eru stˇrneytendur. Ůetta ß ekki a­eins vi­ um marÝ˙ana heldur einnig hin svonefndu ,,h÷r­u efni" eins og kˇkaÝn, metamfetamÝn og herˇÝn.

Rannsˇknir sřna a­ flestir nota vÝmuefni Ý hˇfi

Rannsˇknir sem kanna vandamßl sem tengjast neyslu ˇl÷glegra vÝmuefna, eins og t.d. fjßrhagserfi­leika, heilsubrest, ˇhˇflega notkun, truflanir ß fj÷lskyldulÝfi e­a vandkvŠ­i Ý starfi, sřna - lÝkt og ■egar ßfengi ß Ý hlut - a­ a­eins lÝtill minnihluti neytenda tileinkar sÚr neyslu sem veldur alvarlegum r÷skunum ß lÝfi ■eirra.

SamkvŠmt fÝkniefnak÷nnun heimilanna (National Household Survey on Drug Abuse) frß ßrinu 2001 (nafn k÷nnunarinnar endurspeglar ■ß afst÷­u stjˇrnvalda a­ ekki skuli ger­ur greinarmunur ß notkun og misnotkun ˇl÷glegra vÝmuefna) hafa um ■a­ bil 94 milljˇnir BandarÝkjamanna, sem eru meira en 40% Ýb˙a landsins eldri en 12 ßra, einhvern tÝmann neytt ˇl÷glegra vÝmugjafa. Meira en 12% - e­a um 28 milljˇnir manna - h÷f­u neytt ■eirra ß sÝ­astli­nu ßri.

,,Kannanir stjˇrnvalda benda til ■ess a­ meirihluti herˇÝnneytenda ver­i anna­ hvort ekki hß­ir efninu, e­a ef ■eir ßnetjast ■vÝ, ■ß takist ■eim a­ gefa neyslu ■ess upp ß bßtinn."

MarÝ˙ana er langvinsŠlast ˇl÷glegra vÝmuefna, en um 75% neytenda ˇl÷glegra vÝmuefna h÷f­u neytt ■ess ß sÝ­astli­nu ßri. Til samanbur­ar mß geta ■ess a­ innan vi­ 2% h÷f­u nota­ herˇÝn. Um ■a­ bil 12% ■eirra sem ßrlega neyta marÝ˙ana, og Ý kringum 3% ■eirra sem prˇfa­ h÷f­u ■a­ einhvern tÝmann ß Švinni, s÷g­ust hafa reykt ■a­ Ý 300 daga e­a oftar ß sÝ­astli­nu ßri. Jafnvel ■essi tÝ­a neysla ■arf Ý sjßlfu sÚr ekki a­ bera vott um vandamßl, ■vÝ me­al daglegra neytenda er ekki a­eins a­ finna ■ß sem eru Ý kannabisvÝmu allar stundir heldur einnig fˇlk sem reykir lÝti­ magn af marÝ˙ana ß kv÷ldin, ß sama hßtt og a­rir fß sÚr bjˇr e­a kokkteil a­ loknu dagsverki.

Af ■eim 28 milljˇnum BandarÝkjamanna sem einhvern tÝmann hafa nota­ kˇkaÝn, h÷f­u a­eins 1,7 milljˇn, e­a 6%, neytt ■ess Ý sÝ­astli­num mßnu­i. Ůegar neysla krakks [e­a reykkˇkaÝns], sem sagt er meira vanabindandi en kˇkaÝnduft, var k÷nnu­ kom Ý ljˇs a­ hlutfall neytenda sem h÷f­u neytt ■ess Ý li­num mßnu­i var um ■a­ bil hi­ sama. Ínnur k÷nnun, sem ger­ var ßri­ 1993 me­al ungs fˇlks, sřndi a­ a­eins 7% ■eirra sem neytt h÷f­u kˇkaÝns sÝ­astli­inn mßnu­ notu­u ■a­ daglega. Ůegar neysla annarra ÷rvandi lyfja er k÷nnu­, hvort sem ■au eru fengin gegn lyfse­li (eins og amfetamÝn) e­a keypt ß svarta marka­inum (t.d. metamfetamÝn) er ni­ursta­an s˙ sama: A­eins lÝtill minnihluti amfetamÝnneytenda h÷f­u nota­ lyfi­ ß undangegnum mßnu­i og af ■eim h÷f­u a­eins ÷rfß prˇsent nota­ ■a­ daglega.

Sama vir­ist eiga vi­ um herˇÝn. Ekki er hŠgt a­ fullyr­a me­ gˇ­u mˇti a­ meirihluti herˇÝnneytenda sÚu fÝklar. Neysluk÷nnun heimilanna sem hÚr hefur veri­ vitna­ Ý bendir til ■ess a­ um 3 milljˇnir BandarÝkjamanna hafi einhvern tÝmann nota­ herˇÝn, 15% ■eirra ß li­nu ßri og 4% ß undangegnum mßnu­i. Ůessar t÷lur benda til ■ess a­ meirihluti herˇÝnneytenda ver­i anna­ hvort ekki hß­ir efninu, e­a ef ■eir ßnetjast ■vÝ, ■ß takist ■eim a­ gefa neyslu ■ess upp ß bßtinn.

,,Tilteki­ vÝmuefni er engin ˇgn vi­ samfÚlagi­, a­ minnsta kosti ekki fyrr en einhver tekur ■ß afst÷­u a­ neysla ■ess veiti honum tÝmabundi­ leyfi til a­ haga sÚr eins og fÝfl."

┴ri­ 2002 sřndi k÷nnun me­al gagnfrŠ­iskˇlanema a­ 1% ■eirra h÷f­u nota­ herˇÝn ß sÝ­astli­nu ßri, ß me­ 0.1 % h÷f­u nota­ ■a­ daglega Ý tuttugu daga e­a oftar ß sÝ­astli­num mßnu­i. Ůessi ni­ursta­a er Ý samrŠmi vi­ rannsˇkn frß ßrinu 1976 sem vÝsindamennirnir Leon G. Hunt og Carl D. Chambers stˇ­u a­, en ■eir ߊtlu­u a­ ■a­ vŠru ß bilinu 3 til 4 milljˇnir herˇÝnneytenda Ý BandarÝkjunum og lÝklega vŠru 10% ■eirra hß­ir efninu.

Ůa­ er l÷ngu or­i­ vi­urkennd sta­reynd me­al vÝsindamanna, eins og Mark Kleinman vi­ UCLA-hßskˇlann hefur sem dŠmi bent ß, a­ yfirgnŠfandi meirihluti vÝmuefnaneytenda ver­a ekki fÝklar. Flestir ■eirra vinna hvorki sjßlfum sÚr nÚ ÷­rum mein. Ůa­ er hafi­ yfir allan vafa a­ fÝkniefnaneyslu fylgir viss ßhŠtta, en s˙ ßhŠtta ˙tilokar ekki umrŠ­u um hˇfstillta neyslu. Ůvert ß mˇti ■ß undirstrikar h˙n ■÷rfina fyrir slÝka umrŠ­u.

Brian Paddick

Brian Paddick, yfirma­ur Ý l÷greglu Lund˙naborgar ˙tskřr­i fyrir breskri ■ingnefnd ßri­ 2001 hvers vegna hann eltist ekki vi­ helgarneytendur ˇl÷glegra vÝmuefna. ,,Fj÷ldi fˇlks kaupir fÝkniefni - ekki bara kannabis, heldur einnig kˇkaÝn og e-t÷flur - fyrir fÚ sem ■a­ hefur unni­ sÚr inn me­ l÷gmŠtum hŠtti. Ůessir einstaklingar neyta efnanna Ý litlum mŠli, margir eing÷ngu um helgar. Neyslan hefur engin neikvŠ­ ßhrif ß fˇlk Ý kringum ■ß, hvorki ■a­ fˇlk sem ■eir umgangast nÚ samfÚlagi­ Ý heild. Ůeir mŠta aftur til vinnu ß mßnudagsmorgna og eru ekki undir ßhrifum ˙t vikuna. ═ starfi mÝnu sem l÷gregluforingi ■arf Úg a­ forgangsra­a verkefnum og ■ß lenda ■essir einstaklingar mj÷g ne­arlega ß bla­i."

Hˇfleg vÝmuefnaneysla er e­lileg og sjßlfs÷g­

Undanfarna ßratugi hafa vÝsindamenn eins og Norman Zinberg vi­ Harvard-hßskˇla og Craig Reinarman vi­ hßskˇlann Ý Santa Cruz stunda­ rannsˇknir ß ■vÝ hvernig fˇlki tekst a­ hafa stjˇrn ß vÝmuefnaneyslu sinni. ═ ■vÝ sambandi leggur Zinberg ßherslu ß mikilvŠgi ßstands og umhverfis (set and setting). Persˇnuleiki, vŠntingar og tilfinningaßstand neytandans ßsamt efnislegu, fÚlagslegu og menningarlegu umhverfi hans mˇtar ßhrifin og ■Šr aflei­ingar sem neyslan hefur Ý f÷r me­ sÚr. Eins og gl÷ggur samfÚlagsrřnir komst eitt sinn a­ or­i: ,,Tilteki­ vÝmuefni er hvorki gott nÚ slŠmt - ■a­ er einfaldlega efnasamband. Efni­ er Ý sjßlfu sÚr engin ˇgn vi­ samfÚlagi­, a­ minnsta kosti ekki fyrr en einhver tekur ■ß afst÷­u a­ neysla ■ess veiti honum tÝmabundi­ leyfi til a­ haga sÚr eins og fÝfl."

Me­ ÷­rum or­um: VÝmuefni valda ekki tiltekinni heg­un. Vi­br÷g­ og atferli einstaklings undir ßhrifum vÝmugjafa stjˇrnast af flˇkinni samverkan innri og ytri ßhrifavalda. VŠntingar og val neytandans gegna ■ar mikilvŠgu hlutverki. Zinberg vekur athygli ß ■vÝ a­ hˇfsemi byggi ß reglum sem neytendur setja sÚr um hvar, hvernig og me­ hverjum ■eir neyta vÝmuefna. Rannsˇknir Reinarmans og samstarfsmanna hans hafa sřnt a­ ■eir sem hafa stjˇrn ß neyslunni hafi hagsmuni a­ gŠta ■egar kemur a­ ■vÝ a­ lifa venjulegu lÝfi. Ůeir vilja ekki a­ neyslan fari ˙r b÷ndunum svo a­ h˙n bitni ß starfi ■eirra e­a nßmi og samskiptum vi­ fj÷lskyldu, vini, starfsfÚlaga og a­ra sem standa ■eim nŠst.

═ samt÷lum mÝnum vi­ hˇfsama vÝmuefnaneytendur hef Úg komist a­ s÷mu ni­urst÷­u. Ůeir fylgja yfirleitt settum reglum sem einskor­a neysluna vi­ ßkve­in tilefni og a­stŠ­ur. Sem dŠmi ■ß nota ■eir aldrei vÝmuefni Ý vinnunni, a­eins um helgar, ekki ■egar ■eir eru ni­urdregnir, eing÷ngu me­ vinum o.s.frv. Ůeir nota vÝmuefni Ý sÚrst÷kum tilgangi, til sl÷kunar, til a­ blanda ge­i vi­ a­ra, til a­ efla sk÷punargßfuna e­a ■ekkingu ß sjßlfum sÚr, auka einbeitingu e­a ˙thald, til a­ njˇta tˇnlistar, matar, kynlÝfs e­a g÷ngut˙ra Ý almenningsgar­inum. Ůeir nota ekki vÝmuefni linnulaust af s÷mu ßstŠ­u og ßfengisneytendur kjˇsa a­ vera ekki stanslaust undir ßhrifum ßfengis; ■eir hafa anna­ vi­ tÝmann a­ gera. Ůeim reynist au­velt a­ halda neyslunni Ý jafnvŠgi enda vilja ■eir ekki a­ h˙n sker­i getu ■eirra til a­ sinna ÷­rum ßhugamßlum sem ■eir meta mikils og vilja sÝ­ur vera ßn.

,,S˙ sta­reynd a­ ßbyrg neysla vÝmuefna er ekki a­eins m÷guleg heldur dŠmiger­ hefur mikla ■ř­ingu fyrir stefnumˇtun Ý fÝkniefnamßlum."

S˙ sta­reynd a­ ßbyrg vÝmuefnaneysla er ekki a­eins m÷guleg heldur dŠmiger­ hefur mikla ■ř­ingu fyrir umrŠ­u um stefnumˇtun Ý fÝkniefnamßlum. Hei­arlegir mßlsvarar n˙gildandi fÝkniefnalaga ver­a a­ vi­urkenna a­ forsendur fÝkniefnabannsins hvÝla ß vafs÷mum si­fer­islegum grunni. Nefnilega a­ ■a­ sÚ ßsŠttanlegt a­ refsa hˇpi fˇlks fyrir yfirsjˇnir annarra - Ý ■essu tilviki a­ meirihluti vÝmuefnaneytenda, sem ska­a hvorki sjßlfa sig nÚ a­ra, skuli lÝ­a fyrir bresti minnihlutans sem hafa ekki stjˇrn ß neyslunni. N˙gildandi fÝkniefnal÷g er a­eins hŠgt a­ verja me­ s÷mu r÷kum og ßfengisbanni­ var gert ß sÝnum tÝma, sem sagt a­ jafnvel ■ˇtt flestir ßfengisneytendur vŠru ekki alkˇhˇlistar, vŠri ßfengisbann rÚttlŠtanlegt Ý ljˇsi ■ess tjˇns sem minnihluti neytenda ßfengra drykkja baka­i sjßlfum sÚr og ÷­rum.

═ hugum margra er stefna sem rÚttlŠt er me­ ■essum hŠtti Ý grundvallaratri­um ˇsanngj÷rn. Vissulega leit hinn nafntoga­i l÷gma­ur Clarence Darrow ■annig ß mßli­. ,,Bann," sag­i hann, ,,er svÝvir­ilegt og heimskulegt brot ß fri­helgi einkalÝfs milljˇnir greindra og hˇfsamra einstaklinga sem sjß ekkert hŠttulegt e­a si­laust vi­ ■a­ a­ neyta ßfengra drykkja st÷ku sinnum."

Ůeir sem neyta annarra vÝmuefna Ý hˇfi hafa ekki sÝ­ur ßstŠ­u til a­ ■ykja sÚr misbo­i­.

Jˇna ß bˇkarkßpu Saying Yes

Sjˇnvarpsvi­tal vi­ Jacob Sullum, ritstjˇra Reason

HÚr er a­ finna sjˇnvarpsvi­tal vi­ Jacob Sullum, h÷fund bˇkarinnar Saying Yes - In Defense of Drug Use.

Vantar ■ig RealOnePlayer?

HÚr mß sŠkja RealOnePlayer fyrir Windows střrikerfi­.



HŠstirÚttur
Tantra
Don Juan
Velheppna­ur
Uppt÷kubei­nin
Nornareglan
Erla Stefßnsdˇttir
Gildismati­
KˇkaÝn
E-taflan
Stanton Peele
L÷glei­ing
Gy­jan MarÝ˙ana
Dˇpsirkusinn
,,H÷r­u efnin"
á | ForsÝ­aá | ┴lit annarraá | Um h÷fundinná | T÷lvupˇsturá | Tenglasafni­á| Gestabˇkiná| Spjall |
ę Gu­mundur Sigurfreyr Jˇnason