demo image
| ForsÝ­aá | ┴lit annarraá | Um h÷fundinná | T÷lvupˇsturá | Tenglasafni­á| Gestabˇkiná| Spjall |
Barnauppeldi
VÝsindi
Dulspeki
FÝkniefnamßl
MeskalÝn
FÝkniefnaneysla
E, kˇk & stu­
RapprÝmur Mˇra
Me­fer­arvillur
KˇkaÝn
Sterkari efni?
Kannabisefni
Hamplygar
Hass & heilsa
L÷glei­ing
Vandi fÝknˇ
Dˇpsirkusinn
Sßlhrifalyf
Milton Friedman
"H÷r­u efnin"
Gy­jan MarÝ˙ana
MannfrŠ­i
Nř÷ld
Vi­t÷l
Ůjˇ­mßl
A­sent efni
Aldous Huxley og meskalÝni­

Ůann 23. nˇvember ßri­ 1897 tˇkst ■řska efnafrŠ­ingnum Arthur Heffter a­ einangra og vinna meskalÝn ˙r sandkaktusnum Lophophora williamsii, e­a peyotl, eins og indÝßnar MexÝkˇ nefna jurtina. PeyˇtÝ vex Ý MexÝkˇ og su­vesturhluta BandarÝkjanna og hefur veri­ nota­ur af indÝßnum vi­ tr˙arathafnir Ý aldara­ir. Skyn÷rvandi ßhrif meskalÝns v÷ktu athygli listamanna, lŠkna, sßlfrŠ­inga og annarra menntamanna Ý Evrˇpu og BandarÝkjunum. Franski leikh˙sma­urinn og einn af hugmyndafrŠ­ingum s˙rrealismans, Antonin Artaud, enski sßlfrŠ­ingurinn og kynlÝfsfrŠ­ingurinn Havelock Ellis, bandarÝski taugasÚrfrŠ­ingurinn og skßldsagnah÷fundurinn S. Weir Mitchell, franski rith÷fundurinn og mßlarinn Henri Michaux, sem talin er eitt frumlegasta ljˇ­skßld sinnar samtÝ­ar, og heimspekingurinn Walter Benjamin, sem var einn ßhrifamesti bˇkmenntafrŠ­ingur Ůřskalands ß fyrri hluta 20. aldar, innbyrtu meskalÝn e­a peyˇtÝ, og skřr­u frß reynslu sinni Ý ■eim efnum. Enski rith÷fundurinn Aldous Huxley er ■ˇ sennilega kunnasti listama­ur sÝ­ustu aldar sem tˇk ■ßtt Ý tilraunum me­ meskalÝn og stuttu sÝ­ar rannsˇknum ß ßhrifum LSD-25.

Aldous Huxley er h÷fundar bˇka og greina ■ar sem fjalla­ er um hugopnunarlyf eins og meskalÝn og LSD-25

┴ri­ 1932 sendi enski rith÷fundurinn Aldous Huxley frß sÚr skßlds÷guna Brave New World (Ver÷ld nř og gˇ­) sem lřsir ˇhugnanlegu framtÝ­arrÝki ■ar sem nautnalyfinu soma og kyn÷rvandi tyggig˙mmÝ er haldi­ a­ fˇlki svo ■a­ sŠtti sig vi­ hlutskipti sitt. ═ annarri skßlds÷gu eftir Huxley, Island (Eyland) sem kom ˙t 1962, er fjalla­ um fyrirmyndarrÝki­ Pala ■ar sem eyjarskeggjar nota hugljˇmunarlyfi­ moksha sem unni­ er ˙r sveppum. ËlÝkt ßfengi og rˇandi lyfjum samtÝmans er moksha ekki nota­ sem flˇttame­al e­a deyfilyf heldur til a­ opna fyrir dřpri vitundarsvi­um hugans og la­a fram tr˙arlega e­a yfirskilvitlega reynslu. Aldous Huxley var sannfŠr­ur um a­ nota mŠtti meskalÝn og einkum LSD-25 Ý sama tilgangi. Huxley var ■eirrar sko­unar a­ lyf sem ■essi Šttu fyrst Ý sta­ eing÷ngu a­ vera Ý h÷ndum lŠkna, sßlfrŠ­inga, heimspekinga, listamanna og sÚrfrŠ­inga sem kynnu ÷rugglega me­ ■au a­ fara. A­ ÷­rum kosti vŠri hŠtt vi­ ■vÝ a­ stjˇrnv÷ld gripu Ý taumana og st÷­vu­u rannsˇknir og lŠkningar me­ meskalÝn og LSD sem lofu­u gˇ­u og gŠtu jafnvel valdi­ byltingu Ý ge­lŠkningum ■egar fram li­u stundir. Hann reyndist sannspßr Ý ■essu tillit. Ůegar LSD var banna­ Ý BandarÝkjunum ßri­ 1965 vegna tilefnislausrar mˇ­ursřki gulu pressunnar og stjˇrnlyndra ■ingmanna voru allar lŠknisfrŠ­ilegar tilraunir me­ efni­ st÷­va­ar. LŠknar h÷f­u ■ß nota­ ■a­ me­ gˇ­um ßrangri vi­ me­h÷ndlun ß einhverfum b÷rnum, ßfengissj˙klingum og til a­ rß­a bˇt ß hugstreitu krabbameinssj˙klinga og annarra sj˙klinga me­ banvŠna sj˙kdˇma.7

Aldous Huxley (1894-1963) naut al■jˇ­legar vi­urkenningar sem rith÷fundur og var annßla­ur fyrir skrif sÝn um ■jˇ­fÚlagsmßl, ■egar hann fÚkk ßhuga ß dulsßlfrŠ­i, ˇhef­bundnum lŠkningum og austrŠnni heimspeki. Snemma ß rith÷fundarferli sÝnum fˇr hann a­ velta fyrir sÚr hvers vegna ma­urinn sˇtti Ý neyslu vÝmugjafa Ý jafn rÝkum mŠli og raun ber vitni. Fyrsta bla­agreinin sem Huxley skrifa­i um ■etta efni birtist Ý bandarÝska dagbla­inu The Chicago Herald and Examiner ■ann 10. oktˇber ßri­ 1931. Greinin, ,,A Treatise on Drugs", er ekki margor­ en tekur engu a­ sÝ­ur fyrir kjarnann Ý ■vÝ sem ßtti eftir a­ koma fram Ý ÷llum sÝ­ari skrifum hans um mßlefni­. Huxley fjallar ■ar um ˙tbreidda notkun mannkyns ß vÝmuefnum Ý gegnum aldirnar, s÷gulegt hlutverk ■eirra Ý tr˙arlegum helgiath÷fnum og ■÷rf mannsins fyrir a­ upplifa einstaka sinnum breytt vitundarßstand. Einnig vÝkur hann a­ vandkvŠ­um sem fÝkn og vanabinding lei­a af sÚr, misheppnu­um tilraunum stjˇrnvalda til a­ leysa fÝkniefnavandann me­ banni og hvort finna megi upp lyf me­ fßum aukaverkunum er geti komi­ Ý sta­ ■eirra vÝmugjafa sem vi­ ■ekkjum.

Leitin a­ hugljˇmunarlyfinu

Huxley haf­i rÝka ■÷rf fyrir a­ upplifa andlega e­a tr˙arlega reynslu Ý lÝkingu vi­ ■ß sem dulspekingar tr˙arbrag­anna hafa sannreynt og sumir listamenn t˙lka­ Ý verkum sÝnum. Hann var ■eirrar sko­unar a­ dulrŠn vitundarreynsla vŠri ekki a­eins heilnŠm og brřn tilbreyting frß hinu me­vita­a hugsunarferli heldur forsenda raunverulegra ■jˇ­fÚlagsbreytinga. Ef leysa Štti a­kallandi vandamßl mannkyns, eins og vÝgb˙na­arkapphlaup, efnahagslegt misrÚtti og umhverfismengun, vŠri ekki nˇg a­ breyta einst÷kum samfÚlags■ßttum, heldur einnig ■eirri grunnvitund sem liggur a­ baki sjßlfskennd e­a persˇnuleika n˙tÝmamannsins. Nau­synlegt vŠri a­ vinna a­ breytingum ß sjßlfum sÚr, lÝfsstÝl, vi­br÷g­um og ver­mŠtamati, engu sÝ­ur en a­ breyta ■jˇ­fÚlaginu. Huxley hugleiddi hvort hanna mŠtti lyf sem gŠtu stu­la­ a­ einstaklings■roska. ,,Ůa­ er hŠgt a­ hugsa sÚr lyf," segir hann, ,,sem veita m÷nnum mikla sŠlukennd, lÝkt og hin skapandi gle­i sem er ein af forsendum gˇ­s ßrangurs Ý ■roska manna og sem einnig kynnu a­ lŠkka ■ann vegg sem venjulega skilur ß milli venjulegs huga og full■roska­rar vitundar."1

,,Me­ hjßlp meskalÝns fer­a­ist Huxley um hugarsali og skynheima sem honum haf­i ekki ˇra­ fyrir a­ hann Štti nokkurn tÝmann eftir a­ upplifa."

Ekki er vita­ hva­a lyf Huxley prˇfa­i Ý leit sinni a­ hugljˇmunarlyfinu en honum ■ˇtti einsřnt a­ hvorki ßfengi, ˇpÝum, kˇkaÝn e­a kannabis kŠmu a­ li­i Ý ■essu sambandi. Ůa­ var ekki fyrr en 6. maÝ ßri­ 1953 a­ Huxley, nßlega sextugur a­ aldri, komst loks Ý kynni vi­ lyf sem hann ßleit til ■ess falli­ a­ hafa ■roskavŠnleg ßhrif ß neytandann. Huxley bjˇ ■ß Ý Los Angeles Ý KalifornÝurÝki. Hann haf­i rekist ß grein eftir samlanda sinn Humphrey Osmond, ungan ge­lŠkni, sem stunda­i rannsˇknir Ý Kanada ß ■vÝ hvernig nota mŠtti meskalÝn og LSD-25 vi­ me­h÷ndlun sj˙klinga me­ ge­klofa. Osmond sag­i algengt a­ heilbrigt fˇlk sem vŠri undir ßhrifum meskalÝns teldi sig hafa nŠma tilfinningu fyrir ■vÝ hvernig ■eir sem ■jßst af ge­klofa skynji veruleikann. Hann lag­i ■ess vegna til a­ inntaka lyfsins yr­i hluti af menntun lŠkna, hj˙krunarfrŠ­inga og annars starfsfˇlks ge­sj˙krah˙sa svo ■a­ fengi fyllri mynd af lÝ­an sj˙klinga sinna. Huxley hreifst af ■essum hugmyndum og bau­st til a­ taka ■ßtt Ý frekari rannsˇknum ß ßhrifum meskalÝns. Osmond fannst tilbo­i­ freistandi. Huxley var ekki a­eins heimsfrŠgur rith÷fundur sem naut vir­ingar fyrir gßfur og afbur­a■ekkingu ß m÷rgum svi­um vÝsindanna, heldur var hann opinn fyrir nřjungum og ˇragur vi­ a­ gagnrřna vi­tekin sannindi. Osmond kvei­ ■ˇ fyrir tilrauninni ■vÝ ,,■ˇtt lÝkurnar ß ■vÝ vŠru hverfandi" vildi hann sÝ­ur komast ß spj÷ld s÷gunnar fyrir a­ ,,vera ma­urinn sem ger­i Aldous Huxley sturla­an".2

PeyˇtÝ-kaktusinn sem meskalÝn er unni­ ˙r

PeyˇtÝ-sandkaktusinn sem vex Ý MexÝkˇ og su­urvesturhluta BandarÝkjanna er vegsama­ur sem gj÷f gu­anna af řmsum ■jˇ­flokkum indÝßna. PeyˇtÝ, sem og meskalÝn, hi­ vÝmugefandi innihaldsefni sandkaktussins, er hins vegar banna­ Ý flestum vestrŠnum rÝkjum. Banninu er framfylgt af s÷mu a­ilum og lßta sÚr ekki til hugar koma a­ banna ßfengi e­a reyktˇbak ■ˇ vita­ sÚ a­ ■essi l÷glegu fÝkniefni hafi mun ska­legri ßhrif ß neytendur og samfÚlagi­. ŮvÝ mi­ur hefur bann ß kannabis, meskalÝni, psÝlˇcřbÝn og LSD ekki lagt neitt af m÷rkum raunhŠfs skilnings ß ■essum lyfjum en vissulega tafi­ fyrir vÝsindalegri rannsˇkn ■eirra. Ůa­ er mikil ˇgŠfa ■vÝ a­eins skřr og hleypidˇmalaus skilningur ß eiginleikum ■eirra, lŠknislegum e­a ÷­rum, getur stu­la­ a­ skynsamlegri og uppbyggilegri notkun ■eirra og eytt misnotkun.

,,Dřrleg augnablik hinnar n÷ktu tilveru ..."

Ůa­ voru ˇ■arfa ßhyggjur. SilfurhvÝtu meskalÝnkristallarnir sem leystir voru upp Ý hßlfu glasi af vatni reyndust vera tilefni vitundarvakningar og dřrmŠtrar andlegrar reynslu. Huxley fer­a­ist um hugarsali og skynheima sem honum haf­i ekki ˇra­ fyrir a­ hann Štti nokkurn tÝmann eftir a­ upplifa. Hßlfa a­ra klukkustund eftir t÷ku 400 millÝgramma af meskalÝni tˇku hverdagslegir smßhlutir ß sÚr nřja og undursamlega mynd. "╔g var a­ sjß," sag­i hann, "hi­ sama og Adam haf­i sÚ­ a­ morgni sk÷punar sinnar - kraftaverk, dřrleg augnablik, hinnar n÷ktu tilveru." ,,Er ■etta ■Šgileg reynsla?" spur­i einhver. ,,H˙n er hvorki ■Šgileg nÚ ˇ■Šgileg," svarar Huxley, ,,h˙n bara er."3

Huxley segir a­ hŠfileikinn til a­ muna og hugsa r÷krÚtt undir ßhrifum meskalÝns minnki lÝti­ ef nokku­. Sjˇnßhrifin dřpka en ■a­ sem meira er um vert ■ß vir­ist neytandinn losna tÝmabundi­ undan fastmˇta­ri t˙lkun hugans ß sÝbreytilegum straumi skynjana, ge­brig­a og hugsana. Hin sßlarlega uppbygging sem skipuleggur skynjanir hans er ekki lengur sjßlfvirk nÚ storknu­ af fyrri reynslu. Hann horfir ß heiminn me­ augum barnsins, frß fersku sjˇnarhorni, lÝkt og hann sÚ a­ sjß alla hluti Ý fyrsta sinn. R˙mi­, ■ri­ja vÝddin, skiptir ekki lengur mßli og tÝminn hefur enga ■ř­ingu. Viljinn hverfur einnig Ý skuggann. MeskalÝnneytandinn sÚr enga ßstŠ­u til a­ gera neitt sÚrstakt og finnst flest af ■vÝ sem hann ß­ur taldi ■ess vir­i a­ berjast og ■jßst fyrir vera hjˇm eitt. Hann hefur um anna­ merkilegra a­ hugsa sem hann getur skynja­ me­ aukinni dřpt og nŠmi Ý bß­um heimum, hinum ,,innri" og hinum ,,ytri", samtÝmis e­a sitt ß hva­.

"Samhli­a notkun lyfja ver­ur a­ koma til s÷gunnar endurmenntunarferli sem brřtur upp skilyr­ingu uppeldis og fÚlagsmˇtunar."

Ůegar Huxley nŠr hŠstu hŠ­um uppljˇmunar Ý vitundarvÝmunni skilur hann loks tilteki­ koan zen-b˙ddhista sem haf­i veri­ honum eins og loku­ bˇk. Koan er ■vers÷gn e­a fjarstŠ­ukennd spurning sem zen-meistarar l÷g­u fyrir lŠrlinga sÝna til ■ess a­ sřna fram ß haldleysi tvÝhyggjunnar. ,,Hvernig hljˇmar klapp einnar handar?" er dŠmi um spurningu e­a koan sem sundurgreinandi og lÝnuleg ,,anna­ hvort e­a"-hugsun rŠ­ur ekki vi­. H˙n er ofvaxin ■eirri vitund sem flestir ■ekkja og ver­ur, samkvŠmt heimspeki Austurlanda, ekki h÷ndlu­ nema me­ ■vÝ a­ fara handan vi­ skynmyndir, hugt÷k og Ýmyndanir hugans. Ůar er kennt a­ ■egar egˇi­, eigingjarnt hno­ langana, vona og metna­ar, vÝkur sem kjarni vitundarinnar ver­ur sjßlfi­, eilÝft og takmarkalaust, ■ungami­ja persˇnuleikans. Ůeir sem leggja stund ß jˇga, tantra e­a a­ra esˇterÝska ■jßlfun vita a­ sjßlfsuppg÷tvun af ■essu tagi er afar fßtÝ­, og ■ß sjaldan sem h˙n gerir vart vi­ sig, varir h˙n a­eins Ý skamma hrÝ­. S˙ sta­reynd a­ Huxley skuli hafa or­i­ fyrir gl÷mpum e­a leiftrum af Š­ri vitund undir ßhrifum meskalÝns vekur me­ honum ■Šr vonir a­ n˙ hafi hann ef til vill fundi­ hugopnunarlyfi­ sem hann leita­i a­.

Dr. Albert Hofmann uppg÷tva­i LSD ■egar hann var a­ rannsaka efnasamb÷nd Ý korndrepi

Svissneski efnafrŠ­ingurinn Albert Hofmann (1906 - ) sem uppg÷tva­i LSD-25 sÚst hÚr vi­ i­kun Tai ChÝ. Dr. Hofmann heldur ß ling chÝ sveppi Ý annarri hendi en myndin var tekin Ý ßttrŠ­isafmŠli vÝsindamannsins sem er enn■ß Ý fullu fj÷ri og ver­ur hundra­ ßra 11. jan˙ar 2006. Dr. Albert Hofmann samtengdi LSD ˙r lřsergÝnsřru og dÝetřlamÝ­i fyrst ßri­ 1938. Ůetta var tuttugusta og fimmta efnasambandi­ sem hann samtengdi (■vÝ nefnt LSD-25) ■egar hann var a­ rannsaka efnasamb÷nd Ý korndrepi, en ■a­ er sveppur sem vex ß r˙gi. Ůa­ var ■ˇ ekki fyrr en 16. aprÝl 1943 a­ hann uppg÷tva­i skyn÷rvandi ßhrif LSD-25 ■egar hann innbyr­i ÷rlÝti­ magn af ■vÝ fyrir slysni Ý gegnum h˙­ fingurgˇms. LSD-25 er ˇhemjumikilvirkt efni en a­eins 1/10000 ˙r grammi dugir til a­ valda stˇrtŠkum breytingum ß skynjunum neytandans. Nokkru sÝ­ar tˇkst dr. Hofmann einnig a­ einangra og samtengja hi­ virka innihaldsefni psÝlˇcřbÝn-sveppsins sem indÝßna■jˇ­flokkar MexÝkˇ nefna ,,hold gu­s". Ůa­ er ein af harms÷gum lŠknisfrŠ­innar ß sÝ­ustu ÷ld a­ bŠ­i ■essi lyf voru b÷nnu­ til lŠkninga og jafnvel vÝsindalegra rannsˇkna. Tildr÷g bannsins mß rekja til ŠsifrÚtta ˇvanda­ra bla­amanna og ßkv÷r­unar misviturra stjˇrnmßlamanna. LŠknar og frŠ­imenn sem bßru Ý bŠtiflßka fyrir banni­ ßttu ■a­ sameiginlegt a­ hafa enga ■ekkingu ß mßlefninu og ur­u sÚr til hßborinnar skammar. Ljˇsmynd: Christian Rńtsch.

Dyr skynjunarinnar

┴ri­ 1954 sendi Huxley frß sÚr bˇkina Doors of Perception (Dyr skynjunarinnar) og tveimur ßrum sÝ­ar Heaven and Hell (HimnarÝki og helvÝti) en bŠ­i ritin lřsa breytingum sem ur­u ß skynjun og sjßlfsvitund hans vi­ innt÷ku meskalÝns og hva­a ßlyktanir hann drˇ af ■eirri reynslu. Einkunnaror­ fyrra ritsins er ljˇ­lÝna eftir enska skßldi­ og dulhyggjumanninn William Blake: ,,Ef dyr skynjunarinnar vŠru hreinsa­ar myndi allt birtast manninum eins og ■a­ er, ˇendanlegt." Ůar tekur Huxley undir ■ß tilgßtu franska heimspekingsins Henri Bergsons a­ heilinn og taugakerfi­ sÚu eins og hlÝf e­a sÝa sem verndar lÝtilmˇtlegan huga okkar gegn fargi og yfir■yrmandi ßhrifum heildarhugans. SamkvŠmt ■essu skynjar ma­urinn Ý venjulegri dagsvitund eing÷ngu ßreiti e­a upplřsingar sem eru honum nau­synlegar til a­ geta starfa­ ß vi­unandi hßtt Ý efnisheiminum. Neysla meskalÝns og annarra skyn÷rvandi efna, hugtŠknileg i­kun jˇga, dßlei­sla, svipting skynjunar, eins og ■ekkist me­al einsetumunka og ■eirra sem einangra sig ßrum saman Ý hellum e­a loku­um hofum, svefnleysi, f÷stur og a­rar sjßlfspÝslir eru a­ hyggju Huxleys a­fer­ir sem ma­urinn hefur nota­ til a­ draga ˙r varnarafli heilans og hleypa vÝ­fe­mari tilbrig­um skynjana Ý gegn. Ůannig vaknar ˇrŠ­ vitund sem ber me­ sÚr au­kenni heildarhugans og ver­ur ekki skilin nÚ skilgreind me­ hugt÷kum e­a r÷kum skynseminnar.

Huxley var ■ˇ fullkomlega ljˇst a­ andleg vitundarreynsla sem upplifu­ er me­ atbeina lyfja er einatt skammŠrri og ristir grynnra en sß ßrangur sem nŠst me­ langtÝma innri vi­leitni. Samhli­a notkun sßlkannandi efna yr­i ■vÝ a­ koma til s÷gunnar einhvers konar endurmenntunarferli sem eflir athyglisgßfuna og brřtur upp skilyr­ingu uppeldis og fÚlagsmˇtunar. ═ ■vÝ sambandi mŠlti hann me­ AlexanderstŠkni, augn■jßlfun W.H. Bates, Gestaltme­fer­, jˇga og ÷­rum sßlvaxtara­fer­um sem eru innan vÚbanda ■ess sem n˙ er nefnt heildrŠn heilsufrŠ­i. Sumar ■essara a­fer­a eru ekki a­eins nota­ar til lŠkninga heldur stunda­ar af heilbrig­u fˇlki sem vil vaxa frß takm÷rkunum sÝnum Ý ßtt til fyllri birtingar eigin m÷guleika. ١ meskalÝn komi sÚr vel ■egar kanna ■arf fjarlŠgari vitundarsvi­ hugans, ■vÝ ■a­ er hvorki ßvanabindandi nÚ ska­legt heilsu manna, getur ■a­ haft slŠm ßhrif ß ■ß sem eru me­ veika lifur, auk ■ess sem vÝman af innt÷ku ■ess varir lengur en heppilegt er tali­. MeskalÝn er ■ess vegna ekki hi­ fullkomna hugljˇmunarlyf a­ mati Huxleys ■ˇ ■a­ sÚ vissulega ßkjˇsanlegra en ßfengi og tˇbak. Huxley ger­i einnig tilraunir me­ LSD-25 og ßleit ■a­ standa feti framar en meskalÝn ■egar kom a­ ■vÝ a­ flytja menn yfir ß Š­stu svi­ tilfinninga og vitundar.

"Samhli­a notkun lyfja ver­ur a­ koma til s÷gunnar endurmenntunarferli sem brřtur upp skilyr­ingu uppeldis og fÚlagsmˇtunar."

Huxley fur­ar sig ß - Ý ljˇsi ■ess hversu ska­leg fÝkniefni tˇbak og ßfengi eru - a­ ekki skuli vera l÷g­ meiri ßhersla ß a­ finna upp ÷nnur lyf sem gŠtu fullnŠgt ■÷rf mannsins fyrir breytt vitundarßstand. ═ sta­ ■ess a­ hvetja vÝsindamenn til a­ rannsaka hvort hugsanlega megi hafa gagn af tilteknum vÝmuefnum, eins og t.d. meskalÝni og LSD-25, hlaupa stjˇrnv÷ld til og banna v÷rslu ■eirra og dreifingu me­ ■eim aflei­ingum a­ vi­skipti me­ ■au fŠrast til undirheimanna. Fyrir viki­ eykst ˇßbyrg og ˇyfirvegu­ me­fer­ lyfjanna og allar vÝsindarannsˇknir sem mi­a a­ ÷­ru en a­ sřna fram ß ska­semi ■eirra eiga erfitt uppdrßttar. Huxley taldi ˇsennilegt, me­ hli­sjˇn af reynslu li­inna alda, a­ mannkyni­ myndi nokkurn tÝmann gefa neyslu vÝmuefna fyllilega upp ß bßtinn. ,,Flest allir," segir hann, ,,lifa ■egar verst gegnir svo tilbreytingarlausu, fßtŠklegu og takm÷rku­u lÝfi a­ hv÷tin til a­ sleppa, l÷ngunin til a­ yfirstÝga sjßlfan sig, ■ˇtt ekki sÚ nema stutta stund, er og hefur alla tÝ­ veri­ ein helsta ■rß sßlarinnar. List og tr˙arbr÷g­, kj÷tkve­juhßtÝ­ir og taumlaus gle­skapur, dansleikir og rŠ­uh÷ld - allt er ■etta ,,dyr ß veggnum" eins og [breski rith÷fundurinn] H.G. Wells kalla­i ■a­."4

Greinarh÷fundar hjß Sigurfreyr.com sletta ˙r klaufunum

١ ßfengi geti stundum veri­ gle­igjafi er ■a­ ekki hugopnunarlyf a­ mati Aldous Huxleys. SamkvŠmt Huxley gildir hi­ sama um vÝmuefni eins og kˇkaÝn, kannabis, amfetamÝn, ˇpÝum og ˙refni ■ess, morfÝn og herˇÝn. Hann haf­i aftur ß mˇti meiri tr˙ ß a­ meskalÝn og einkum LSD-25 gŠtu reynst gagnleg lyf ef ■au vŠru notu­ undir eftirliti og handlei­slu sÚrfrŠ­inga. Skrif Huxleys um hugopnunarlyf fÚllu Ý gˇ­an jar­veg hjß uppreisnargj÷rnum Šskulř­ 68-kynslˇ­arinnar. BandarÝska rokkhljˇmsveitin Doors me­ s÷ngvarann Jim Morrison Ý broddi fylkingar fÚkk nafn sitt a­ lßni frß bˇk Huxleys um meskalÝn og BÝtlarnir h÷f­u mynd af honum ß alb˙mi hljˇmpl÷tunnar Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band (1967) sem marka­i tÝmamˇt Ý dŠgurtˇnlist og ■ˇtti frumleg lofgj÷r­ um vÝmuefnamenningu sj÷unda ßratugarins.

Hugopnunarlyf: TŠki Ý ■ßgu fram■rˇunarinnar?

┴ sj÷tta og sj÷unda ßratug sÝ­ustu aldar sřndu vÝsindamenn sem stundu­u rannsˇknir ß manninum, e­li hans og eiginleikum, mikinn ßhuga ß hugopnunarlyfjum ß bor­ vi­ meskalÝn, psÝlˇcřbÝn og LSD-25. Lyfin voru me­al annars notu­ vi­ rannsˇknir Ý sßlarfrŠ­i, tr˙arbr÷g­um og listum. Vi­ Harvard-hßskˇla fˇru fram rannsˇknir ß ■vÝ hvort nota mŠtti hugopnunarlyf til a­ framkalla tr˙arlega reynslu. Fyrir ■eim stˇ­u ■eir dr. Walter Pahnke og dr. Timothy Leary. ═ tilrauninni fengu tuttugu gu­frŠ­inemar řmist tuttugu millÝgr÷mm af samtengdu psÝlˇcřbÝni e­a sama skammt af nikˇtÝnsřru, til vi­mi­unar, ß­ur en gengi­ var til gu­s■jˇnustu ß f÷studaginn langa. Markmi­i­ var a­ kanna hvort neysla psÝlˇcřbÝn Ý tr˙arlegu samhengi myndi valda dulrŠnni e­a mystÝskri reynslu. ═ ljˇs kom a­ nÝu ■ßtttakendur tilraunarinnar ßlitu sig hafa upplifa­ andlegt vitundarßstand sem ■eir tengdu vi­ tr˙arlega upphafningu. Ůeir fundu fyrir sameiginleika alls lÝfs, mikilli lotningu og dj˙pri gle­i og sam˙­. ┴tta ■eirra reyndust vera ˙r hˇpnum sem fÚkk psÝlˇcřbÝn en a­eins einn ˙r vi­mi­unarhˇpnum. Sex mßnu­um sÝ­ar sta­festu allir sem h÷f­u neytt psÝlˇcřbÝns a­ reynslan hef­i haft jßkvŠ­ ßhrif ß skynjun ■eirra og lÝfsvi­horf. Tuttugu og fimm ßrum sÝ­ar voru s÷mu einstaklingar teknir aftur til rannsˇknar. Ůeir ßrÚttu­u allir sem einn a­ reynslan sem ■eir ur­u fyrir eftir innt÷ku psÝlˇcřbÝns ß sÝnum tÝma hef­i haft jßkvŠ­ og varanleg ßhrif ß lÝf ■eirra.5

┴ svi­i andlegrar og listrŠnnar sk÷punar fˇru fram rannsˇknir vi­ Stanford-hßskˇla sem dr. Robert Mogar og Willis Harmann stˇ­u fyrir. Listamenn, verkfrŠ­ingar, arkitektar og e­lisfrŠ­ingar voru be­nir a­ hafa me­ sÚr vi­ tilraun me­ LSD-25 řmis ˙rlausnarefni sem ■eir unnu a­ en h÷f­u ekki geta­ leyst. ═ ljˇs kom a­ 75% mannanna fundu lausnir ß verkefnunum vegna skilningsglampa sem ■eir fengu unir ßhrifum lyfsins. Ůessi dŠmi og fleiri sem ekki eru tilnefnd hÚr v÷ktu hjß vÝsindam÷nnunum huglei­ingar um ■a­ hva­a hlutverki hugopnunarlyfin geti gegnt Ý fram■rˇun mannsins. Ef lyf eins og meskalÝn, psÝlˇcřbÝn e­a LSD-25 vÝkka ˙t og auka vitundarhŠfileika mannsins og fram■rˇun hans, sem ver­ur a­ mestu leyti me­ auknum vitundar■roska eins og margir ßlÝta, mß ■ß ekki lÝta ß ■essi lyf sem hugsanleg tŠki Ý ■ßgu fram■rˇunarinnar? BandarÝski sßlfrŠ­ingurinn Ralph Metzner er ■eirrar sko­unar. ═ grein sem hann skrifa­i um ■etta efni er fullyrt a­ ■rˇunarferli mannsins sÚ langt frß ■vÝ loki­. Ůar segir (Ý ■ř­ingu Karls Sigur­ssonar):

VÝsindin hafa ß­ur ˙tvÝkka­ skynsvi­ okkar me­ alls konar hjßlpartŠkjum, eins og smßsjßnni, stj÷rnukÝkinum o.s.frv. HÚr h÷fum vi­ hins vegar efni, er hafa mikil ßhrif, ß taugakerfi­ og vitundarlÝfi­, og ■au gera okkur kleift a­ rannsaka starfsemi ■ess nßnar. LÝkt og stj÷rnukÝkirinn og smßsjßin ger­u okkur fŠrt a­ uppg÷tva og rannsaka umbreytingar efnisins, sem ß­ur voru ˇ■ekktar, ■annig getur vitundarsjßin e­a hugopnunarlyfin ÷­ru nafni gert okkur m÷gulegt a­ rannsaka vitundarlÝfi­ nßnar. Mß ekki lÝta ß hugopnunarlyfin sem tŠki til a­ rannsaka vitundarlÝfi­, lÝkt og smßsjßin er notu­ til a­ rannsaka ■au svi­ efnisins, sem ma­urinn greinir ekki ßn hjßlpar utan a­ komandi tŠkja? Au­vita­ geta tŠki ■essi veri­ hŠttuleg, eins og ÷ll ÷nnur tŠki, ef ■eim er beitt af vankunnßttu. En ef hugopnunarlyfin eru notu­ ß vÝsindalegan hßtt undir eftirliti fŠrustu vÝsindamanna, ■arf ekkert a­ ˇttast.6

StÝlfŠr­ mynd af peyotl, hinni helgu jurt indÝßna MexÝkˇ

Heimildir
1Huxley, Aldous. ,,Duldir hŠfileikar", bls. 23. Gunnar Dal ■řddi ˙r The Human Situation. Gangleri, 75.1.2001.
2Huxley, Aldous. 1999. Moksha: Aldous Huxley┤s classic writings on psychedelics and the visionary experience, bls. 36. Horowitz, M., C. Palmer (ritst.) Park Street Press: Rochester, Vermont.
3Huxley, Aldous. 1994. The Doors of Perception and Heaven and Hell, bls. 7. Flamingo: London.
4Sama rit bls. 42. Sjß einnig greinina ,,Aldous Huxley og meskalÝni­" eftir Gu­laug R. Gu­mundsson, bls. 16-20 Ý tÝmaritinu Gangleri, 40.2.1966.
5Metzner, Ralph. ,,Fram■rˇun mannsins og vitundarlÝfi­", bls.41. Karl Sigur­sson ■řddi og endursag­i. Gangleri, 43.1.1969.
6Doblin, Rich. 2001.
Regulation of the Medical Use of Psychedelics and Marijuana, bls. 30-31. Kennedy School of Government, Harvard University: USA.
7Harold A. Abramson (ritst.) 1967. The Use of LSD in Psychotherapy and Alcoholism. The Bobbs-Merill Company: USA.


HŠstirÚttur
Tantra
Don Juan
Velheppna­ur
Uppt÷kubei­nin
Nornareglan
Erla Stefßnsdˇttir
Gildismati­
KetamÝn
Sßlhrifalyf
á | ForsÝ­aá | ┴lit annarraá | Um h÷fundinná | T÷lvupˇsturá | Tenglasafni­á| Gestabˇkiná| Spjall |
ę Gu­mundur Sigurfreyr Jˇnason