demo image
| Forsķša  | Įlit annarra  | Um höfundinn  | Tölvupóstur  | Tenglasafniš | Gestabókin | Spjall |
Barnauppeldi
Vķsindi
Dulspeki
Fķkniefnamįl
Meskalķn
Fķkniefnaneysla
E, kók & stuš
Rapprķmur Móra
Mešferšarvillur
Kókaķn
Sterkari efni?
Kannabisefni
Hamplygar
Hass & heilsa
Lögleišing
Vandi fķknó
Dópsirkusinn
Sįlhrifalyf
Milton Friedman
"Höršu efnin"
Gyšjan Marķśana
Mannfręši
Nżöld
Vištöl
Žjóšmįl
Ašsent efni
Sįlhrifalyf og breytanleiki vitundarinnar

Hjįlpleg leiš til aš kanna breytanleika eigin vitundar er notkun sįlhrifalyfja. Mikill og vaxandi fjöldi Vesturlandabśa neytir ekki lyfja ķ žeim tilgangi aš flżja raunveruleikann heldur til aš nįlgast hann. Vinsęlustu lyfin eru ,,sįlkannandi" eša ,,hugvķkkandi" efni (t.d. meskalķn, psķlocżbin, LSD, kannabis o.fl.). Žau slęva hvorki hugann né gera hann žokukenndan, heldur opna fyrir dżpri vitundarsvišum sem voru honum įšur ókunn. Vitundarbreyting meš hugvķkkunarlyfjum er oršinn śtbreidd reynsla į Vesturöndum; margar fręšibękur og ritgeršir hafa veriš skrifašar um hana og mikill misskilningur og ringulreiš hefur oršiš žessari žróun samfara. Hér veršur fjallaš um frumkvöšla ķ sögu vķsinda og lista sem notušu vķmuefni af żmsum geršum til aš vķkka śt og kanna innlönd eigin huga.

Sumir fręšimenn eru žeirrar skošunar aš žörf mannsins fyrir aš kanna breytanleika eigin vitundar - hvort sem er meš hjįlp vķmuefna eša eftir öšrum leišum - sé ekki ašeins ešlileg, įsköpuš hneigš, hlišstęš viš hungur eša kynhvöt, heldur einnig óhjįkvęmileg fyrir heilbrigši og framžróun mannkyns. Andrew Weil, bandarķskur lęknir og heilsurįšgjafi, lętur svo ummęlt:

Henni svipar til raunverulegrar naušžurftar er sprettur af taugalķfešlisfręšilegri gerš mannsheilans... Lķkt og sķendurtekin löngun til aš losa um kynferšislega spennu, rķs löngunin til aš bregša śt af venjulegri mešvitund sjįlfkrafa aš innan, nęr hįmarki, leitar lausnar, og eyšist - ķ samręmi viš eigin hrynjanda ... Og įnęgjan ķ bįšum tilvikum veršur til vegna uppsafnašrar spennu.

"William James gekk į undan meš góšu fordęmi žvķ hann gerši ķtarlegar tilraunir meš deyfingarlyfiš nituroxķš, svonefnt hlįturgas, sem hann įleit notadrjśga ašferš til aš rannsaka innra gangverk hugans."

Dr. Weil bendir į aš löngunin til aš upplifa framandi vķddir og fįheyrš vitundarsviš hugans hafi įn efa gegnt mikilsveršu hlutverki ķ žróun mannlegs taugakerfis. Tilraun til žess aš hemja žessa višleitni er dęmd til aš mistakast og getur jafnvel veriš hęttuleg. Hśn ógnar andlegri velferš einstaklingsins og skašar framgang mannsins sem tegundar. Dr. Weil tiltekur aš hann

vilji ekki sjį okkur fikta viš eitthvaš sem er svo nįtengt fróšleiksfżsn okkar, sköpunargįfu okkar, innsęi okkar og okkar hįleitustu žrįm.

William James (1842-1910)

William James

Bandarķski heimspekingurinn Willam James gerši tilraunir meš hlįturgas og fullyrti aš notkun žess hafi hjįlpaš sér til aš skynja fjarlęgari vitundarsviš hugans.

Notkun sįlhrifalyfja til sjįlfsžekkingar og fręšiiškana er kunn mešal fremstu hugsuša mannkyns. Bandarķski sįlfręšingurinn og heimspekingurinn, William James, fjallaši ķ ritverkum sķnum um ķlöngun mannsins til ummyndunar vitundarinnar. Hann var žeirrar skošunar aš žaš vęri įbyrgš sįlfręšinga aš kanna og nema fjarlęgari vitundarsviš og skylda mannsins aš leitast viš aš upplifa žau og hafa į žeim taumhald. William James gekk į undan meš góšu fordęmi žvķ hann gerši ķtarlegar tilraunir meš deyfingarlyfiš nituroxķš, svonefnt hlįturgas, sem hann įleit notadrjśga ašferš til aš rannsaka innra gangverk hugans. Ķ bókinni, The Varieties of Religious Experience (Fjölbreytileiki trśarlegrar reynslu), er kom śt įriš 1902, segir hann um fyrstu reynslu sķna af notkun nituroxķšs:

Į žeirri stundu komst ég naušbeygšur aš nišurstöšu, sem upp frį žvķ hefur veriš óbifanleg sannfęring mķn. Hśn er aš hin venjulega vökuvitund okkar, skynsemisvitund eins og viš köllum hana, er ašeins ein gerš vitundar, allt ķ kring um hana, ašskildir meš öržunnum lögum, liggja möguleikar annarra vitundarsviša, sem eru geysilega frįbrugšnir. Lķf okkar getur lišiš hjį įn žess aš okkur verši ljós tilvera žeirra; en meš notkun réttrar kveikju birtast žeir ķ allri sinni vķšfešmi, sem įkvešin form hugarįstands sem eiga sér lķklega einhvers stašar eigin starfssviš. Enga endanlega heildarmynd af heiminum er hęgt aš gera sér įn žess aš taka tillit til žessara annarra vitundarsviša.

William James gerši fjölmargar tilraunir meš bęši nituroxķš og etni og fullyrti aš meš innöndun žeirra hafi hann įtt aušveldar meš aš ķgrunda heimspekileg višfangsefni og öšlast djśpstęšari skilning į ešli alheimsins.

Sigmund Freud (1856-1939)

Sigmund Freud

Sigmund Freud, upphafsmašur sįlgreiningar, notaši kókaķn reglulega ķ žrjś įr.

Sigmund Freud var į sķnum yngri įrum ötull talsmašur kókaķnneyslu. Hann hafši lesiš um neyslu kókalaufa mešal indķįna Sušur-Amerķku og gerši sér vonir um aš kókaķn gęti aukiš meš sér śthald og dregiš śr taugažreytu er hann žjįšist af. Freud boršaši żmist hreint kókaķn eša dęldi žvķ ķ ęš og įtti žetta nżja lyf fljótlega hug hans allan. Lyfiš olli aš hans sögn:

glašvęrš og langvarandi sęlukennd sem er į engan hįtt frįbrugšin ešlilegri sęlutilfinningu heilbrigšrar persónu.

"Freud žótti kókaķn framśrskarandi verkfęri til rannsóknar į dżpri žįttum sįlarlķfsins og er tališ aš grunnžęttir sįlgreiningar hafi oršiš til ķ kókaķnvķmu."

Freud lżsir ķ bók sinni On Coca (Um kóka) hvernig nota mį kókaķn til žess aš yfirstķga ritstķflu (writers block) og lękna žunglyndi, drykkjusżki og morfķnfķkn. Honum žótti lyfiš einnig framśrskarandi verkfęri til rannsóknar į dżpri žįttum sįlarlķfsins og er tališ aš grunnžęttir sįlgreiningarkenningar Freuds hafi oršiš til ķ kókaķnvķmu.

Freud varš fyrir höršum įrįsum frį Louis Lewin, žżskum eiturefnafręšingi, sem stašhęfši aš kókaķn vęri vanabindandi og skašlegt gešheilsu manna. Freud varšist fimlega en skipti sķšan um skošun žegar vinur hans varš gešveikur sökum ofneyslu kókaķns. Freud hafši hvatt hann til aš nota kókaķn til žess aš venja sig af morfķni. Sjįlfur gaf Freud neyslu kókaķns upp į bįtinn eftir aš hafa neytt žess aš stašaldri ķ žrjś įr.

Aleister Crowley (1875-1947)

Enski dulspekingurinn Aleister Crowley er meš eftirtektarveršustu hugmyndasmišum tuttugustu aldar. Hann var žó ķ litlum metum mešal samtķmamanna sinna. Crowley var borinn djöfladżrkun į brżn, įlitinn kynferšislega brenglašur, forfallinn dópisti og "syndugasti mašur veraldar". Breskt sķšdegisblaš birti forsķšumynd af honum įsamt flennistórri fyrirsögn žar sem stóš:

ŽENNAN MANN VILJUM VIŠ GJARNAN DREPA!

23

Breski rithöfundurinn Aleister Crowley er talinn meš fremstu hugmyndasmišum tuttugustu aldarinnar.

Aušvelt er aš geta sér til um įstęšurnar fyrir óvinsęldum hans. Aleister Crowley var baldinn og hirti ekki um įlit annarra. Hann hafnaši andlegri leišsögn kirkjunnar og gekk ķ berhögg viš sišferšisleg gildi sķns tķma. Crowley var frumkvöšull vķsindalegrar könnunar į vitundinni og viš tilraunir sķnar notaši hann kynlķfsiškun śr tantra-jóga og żmsar geršir sįlhrifalyfja. Hann žróaši gagnmerkt sįlvaxtarkerfi sem byggist į egypskri, grķskri og gyšinglegri galdrahefš. Aleister Crowley į heišurinn af žvķ aš hafa rutt ķ burtu żmsum bįbiljum sem voru rķkjandi mešal dulspekinga Vesturlanda upp śr sķšustu aldamótum.

Edward Alexander (Aleister) Crowley fęddist ķ Leamington Spa ķ Englandi. Foreldrar hans voru kristnir bókstafstrśarmenn sem tilheyršu sértrśarsöfnuši Plymouth-bręšra. Strax į barnsaldri gerši hann uppreisn gegn trśarlegri innrętingu og žvingandi uppeldisvenjum foreldra sinna. Andóf hans varš til žess aš móšir hans tók aš trśa žvķ aš sonur hennar vęri andkristur sjįlfur eša dżriš sem ber einkennistöluna 666 og greint er frį ķ Opinberun Jóhannesar. Crowley segir ķ sjįlfsęvisögu sinni Confessions of Aleister Crowley (Jįtningar Aleisters Crowleys), aš uppvaxtarįr hans hafi veriš "helvķti lķkust". Til žess aš innręta honum gušsótta og góša siši var gripiš jöfnum höndum til vandarins og ritningalestra śr Biblķunni. Žessar ašfarir uršu til žess aš vekja meš honum rótgróiš hatur į kristindómi er fylgdi honum til banadęgurs.

Įriš 1898, žegar Crowley var tuttugu og tveggja įra aš aldri, fékk hann inngöngu ķ Launhelgar hinnar gullnu dögunar (Hermetic Order of the Golden Dawn) sem kenndi innvķgšum gerninga, stjörnuspeki, alkemķu, tarot, kabbala og önnur forn fręši og var helsta dulspekisamfélag žess tķma. Hugmyndir reglunnar žess efnis aš til vęri ósżnilegt bręšralag andlegra meistara, er stżršu andlegri žróun mannkynsins, féllu vel aš heilabrotum Crowleys. Hann var stašrįšinn ķ aš nį sambandi viš žessa huldu meistara og kynnast leyndardómum hinna upplżstu. Įkafi hans og einbeittur vilji gerši aš verkum aš hann tók öll helstu vķgslustig reglunnar į mettķma.

Gullna dögunin įtti žó ekki langa lķfdaga fyrir höndum žvķ félagsskapurinn leystist upp sökum innbyršis deilna tveimur įrum eftir aš hann hafši fengiš žar inni. Viš žaš bśiš lagši Crowley land undir fót ķ leit aš andlegri žekkingu. Hann dvaldi um tķma ķ Mexķkó, Sri Lanka og į Indlandi. Crowley rannsakaši og lagši stund į į żmsar greinar jóga, kynnti sér bśddisma og kynlķfsiškun tantra sem hann samręmdi vestręnni galdrahefš. Nokkru sķšar fór hann jafnframt til Kķna žar sem hann nam I Ching, ęvafornt kķnverskt spįdómskerfi er hafši afgerandi įhrif į sįlfręšikenningar C. G. Jungs.

"Unašssemdir lķfsins voru aš mati Crowleys ekki tįlsnörur hins illa heldur leiš til aš aušga andann og komast ķ nįna snertingu viš gušdóminn."

Įriš 1904 uršu kaflaskipti ķ lķfi Crowleys. Hann var žį staddur ķ Kaķró meš skoskri eiginkonu sinni Rose Kelly aš nafni. Rose Kelly hafši hvorki žekkingu né įhuga į dulręnum efnum. Žaš kom žvķ eiginmanni hennar verulega į óvart žegar hśn tók aš falla ķ leišslu og fęra honum skilaboš aš handan. Crowley taldi ķ fyrstu aš kona sķn vęri genginn af göflunum, en žegar hśn tók aš tilgreina heiti og talnarunur śr egypskum og kabbalķskum launfręšum, sem voru eingöngu į vitorši sérfróšra, lagši hann viš hlustir.

Rose Kelly stašhęfši aš honum vęri ętlaš aš flytja mannkyninu veigamikinn bošskap frį fornegypska sólgušinum Hórusi. Andleg vera, sem kallaši sig Aiwass, fęrši henni žau skilaboš aš Crowley ętti aš sitja viš skrifborš milli klukkan tólf og eitt, žrjį daga ķ röš, og skrį oršrétt žaš sem fyrir hann yrši lagt. Crowley fór aš žessum fyrirmęlum og śtkoman var Liber AL vel Legis eša Book of the Law (Rit lögmįlsins), gagntękt kver sem skiptist ķ žrjį stutta kafla og hefur aš geyma sérstęš erindi sem eiga sér enga hlišstęšu ķ heimi trśarrita.

Aleister Crowley į efri įrum

Aleister Crowley hafnaši tvķhyggju kristindóms og žeirri hugmynd aš eftir daušann sé ašeins um tvennt aš velja, alsęlu eša eilķfa glötun. Unašssemdir hins jaršneska lķfs voru aš hans mati ekki tįlsnörur djöfulsins heldur leiš til aš aušga andann og komast ķ snertingu viš sköpunarafliš.

Ķ bók sinni Magic in Theory and Practice (Fręši og iškun galdra) fullyršir Crowley aš Aiwass sé afsprengi eigin snilligįfu sem og birtingarform frumorku sköpunarinnar er Sśmerar og Fornegyptar nefndu Shaitan og tilbįšu meš kynferšislegum helgiathöfnum. Kristnir menn nefndu žennan guš Satan og įlitu hann vera andstęšing mannsins. Crowley hafnaši hins vegar tvķhyggju kristindóms og žeirri hugmynd aš eftir daušann sé ašeins um tvennt aš velja, alsęlu eša eilķfa glötun. Unašssemdir hins jaršneska lķfs voru aš hans mati ekki tįlsnörur og vélabrögš sem óvinurinn beitir til žess aš nį valdi yfir sįlum manna heldur leiš til žess aš aušga andann og komast ķ nįnari snertingu viš ešli gušdómsins.

Rit lögmįlsins tilkynnir upphaf nżrrar aldar, tķmaskeiš Hórusar, sem felur ķ sér nżtt sišferši,nżja helgisiši og nżtt helgirit. Kristindómur, bśddasišur, mśhamešstrś og önnur trśarbrögš mannkyns hafa runniš skeiš sitt į enda. Ķ Riti lögmįlsins segir:

Sjį! Helgisišir hins gamla tķma eru svartir. Lįt hinum illu verša fleygt į brott; lįt hina góšu hreinsast af spįmanninum! Žį mun Žekking žessi rata į réttan staš. Ég er loginn er brennur ķ hjarta sérhvers manns og ķ kjarna hverrar stjörnu.

Grundvöllur hins nżja tķmabils (aeon) ķ sögu mannkynsins skyldi vera lögmįl Thelma, en thelma er grķskt orš sem žżšir ,,vilji". Kjarninn ķ bošskap hins nżja įtrśnašar kemur fram ķ Riti lögmįlsins. Žar segir m.a.:

Gjör vilja yšar skal vera Lögmįliš allt. Įst er Lögmįliš, Įst undir stjórn Viljans... Sérhver mašur og sérhver kona er stjarna.

Rit lögmįlsins kennir aš ķ sérhverjum manni bśi reginmįttur alvaldsins, mennirnir séu ķ raun sofandi gušir sem bķši eftir aš uppgötva og tjį gušdómleika sinn. Hér birtast lesendum jafnframt orš sem ganga žvert į sišfręši eldri trśarbragša:

Ég er Snįkurinn er gefur žekkingu & Įnęgju og bjarta dżrš, og hreyfi hjörtu mannanna meš ölvun. Til žess aš tigna mig takiš vķn og undarleg lyf er ég upplżsi spįmann minn um & gerist ölvuš af žeim! Žau munu ekki valda yšur neinum skaša. Žetta er lygi, žessi heimska gegn sjįlfinu. Varnarleysi sakleysisins er lygi. Vertu sterkur, ó mašur, žrįšu, njóttu allra hluta upplifunar og sęlu: óttast žś ei aš nokkur Guš muni afneita žér žess vegna.

Aleister Crowley var ķ fyrstu andsnśinn innihaldi Lögmįlsbókarinnar. Bošskapur kversins strķddi gegn lķfsskilningi hans og sišferšiskennd. Žegar hann fór aš fyrirmęlum Aiwass og skrifaši nišur erindi ritsins ašhylltist hann bśddasiš. Hann snišgekk žvķ įkvęši kversins, hirti ekki um handritiš aš bókinni og tókst meira aš segja aš tżna žvķ ķ heil fimm įr! En smįm saman tók žetta gagnorša smįrit aš setja mark sitt į hugsunarhįtt Crowleys uns hann leit į žaš sem köllun sķna aš verša brautryšjandi hins nżja lögmįls.

"Crowley leit svo į aš meš tilhlżšilegum undirbśningi mętti nota lyf til aš flżta fyrir sérhverjum įfanga į žroskabrautinni."

Til aš kanna breytileika eigin vitundar gerši Crowley tilraunir meš margs konar sįlhrifalyf en skrif hans bera meš sér aš hann bjó yfir afburšažekkingu į lyfjafręši mištaugakerfisins. Ķ bókinni 777, sem kom śt įriš 1909, flokkar hann żmiss lyf ķ samręmi viš Tré lķfsins, skżringamyndar sem gegnir lykilhlutverki ķ trśarheimspeki kabbala. Tré lķfsins samanstendur af tķu hringum, sefiroth aš nafni, sem hver um sig eru fulltrśar fyrir įkvešna eiginleika gušdómsins sem og óbirtra möguleika mannsins. Skoša mį Tré lķfsins sem leišarvķsir sįlarinnar į ferš sinni upp į viš śr fjötrum efnisheimsins til frelsis og uppfyllingar andans.

Crowley leit svo į aš meš tilhlżšilegum undirbśningi mętti nota įkvešinn lyf til žess aš flżta fyrir sérhverjum įfanga į žeirri braut. Meskalķn, hass, kókaķn, ópķum, sjįaldursjurt, alrśna, mśskat og mśskathżši hafa öll sérstöku hlutverki aš gegna ķ žvķ sambandi. Ef tekiš er miš af mįlverkum hans mį ętla aš hann hafi einnig žekkt skynįhrif berserkjasveppsins. Aleister Crowley lagši įherslu į aš notkun skynbreytandi eša hugvķkkandi efna žjóni ekki tilgangi sķnum ķ andlegri višleitni nema hśn lśti stjórn viljans og fari fram meš hįtignarlegu hugarfari.

Ķ The Book of Wisdom Or Folly (Rit visku eša flónsku) segir hann:

Varšandi notkun Efnafręšilegra sambanda, gętiš žess aš žér misnotiš žau ekki, geriš yšur ljóst aš sjįlft Sakramentiš tilheyrir Andanum, og aš Nįttśruöflin Fjögur séu žar ķ jafnvęgi, ķ Fullkomleika sķnum.

Aldous Huxley (1894-1963)

Enski rithöfundurinn og heimspekingurinn Aldous Huxley hafši öšlast alžjóšlega višurkenningu sem skįldsagna- og ritgeršahöfundur, og var annįlašur fyrir skrif sķn um žjóšfélagsmįl, žegar hann fékk įhuga į mystķk, sįlarrannsóknum, nįttśrulękningum og austręnni heimspeki. Įriš 1954 kom śt eftir hann bókin The Doors of Perception (Dyr skynjunar) og tveimur įrum sķšar Heaven and Hell (Himnarķki og helvķti) en bęši ritin fjalla um breytingar er uršu į skynjun og sjįlfsvitund höfundar viš inntöku meskalķns.

Aldous Huxley į yngri įrum

Bókmenntafręšingar fullyrša aš frįsagnarlist Aldous Huxleys hafi tekiš miklum breytingum til hins betra eftir aš hann hóf aš gera tilraunir meš neyslu meskalķns. Eitt er vķst aš drunginn og neikvęšnin ķ skrifum hans um samfélagsmįl vék fyrir vaxandi įherslu į andleg og heimspekileg gildi.

Eftir töku 400 millķgramma af meskalķni tóku hverdagslegir smįhlutir į sér nżja og undursamlega mynd. Blębrigši mismunandi lita varš ęgifögur og efnislegir hlutir runnu saman ķ órofa heild og virtust bśa yfir lifandi nįvist. Bękurnar hans glitrušu, sem dęmi, lķkt og gimsteinar:

Raušar bękur uršu lķkar rśbķnum; bękur śr smaragši; bękur bundnar ķ hvķtum jaši; śr akvamarķn, śr gulum tópas, bękur śr asśrsteini sem höfšu svo skarpan lit, žrungnar įskapašri merkingu ķ svo rķku męli aš žaš var engu lķkara en aš žęr vęru viš žaš aš yfirgefa bókarhillurnar til žess žrykkja sér af meiri eftirgangssemi aš athygli minni.

Huxley var sannfęršur um aš trśarbrögš mannkyns, gošsagnir og listsköpun fyrri tķma eigi ķ mörgum tilvikum rót sķna aš rekja til sżna og opinberana sem samfara voru notkun skynörvandi efna. Hann var žeirrar skošunar aš mannsheilinn starfaši eins og ventill eša sķa sem verndar lķtilmótlegan huga okkar gegn fargi og yfiržyrmandi įhrifum heildarhugans (Mind at Large). Samkvęmt žessu skynjar mašurinn ķ venjulegri dagvitund eingöngu upplżsingar sem eru naušsynlegar til žess aš hann geti starfaš į višunandi hįtt ķ efnisheiminum.

"Neysla meskalķns og skyldra efna, hugtęknileg iškun jóga og sjįlfspķslir eru aš hyggju Huxleys ašferšir sem gera manninum kleift aš draga śr varnarafli heilans og hleypa vķšfešmari tilbrigšum skynjana ķ gegn."

Neysla meskalķns og skyldra efna, hugtęknileg iškun jóga og sjįlfspķslir eru aš hyggju Huxleys ašferšir sem gera manninum kleift aš draga śr varnarafli heilans og hleypa vķšfešmari tilbrigšum skynjana ķ gegn. Žannig vaknar óręš vitund sem ber meš sér auškenni heildarhugans og veršur ekki skilin né skilgreind meš rökum eša tilgįtum skynseminnar.

Aldous Huxley įleit mikilvęgi skynvķkkunarlyfja felast ķ žvķ aš žau gefa venjulegu fólki kost į aš opna fyrir dżpri vitundarsvišum hugans og meš žeim hętti öšlast innsżn ķ yfirskilvitlega reynslu dżrlinga, dulspekinga og mikilsverša listamanna. Neysla žeirra getur leitt til nęmari skilnings į trśarlegum og dulspekilegum višfangsefnum og gefiš ferska og įhugaverša sżn į žżšingarmiklum listaverkum. Meskalķn og įmóta lyf eru, aš mati Huxleys, lķfefnafręšilegir lyklar sem ljśka upp dyrum skynjunar og bera einstaklinginn inn ķ nżjar vķddir og annars konar verundarįstand. Ekki mį vanmeta gildi žeirra enda žótt sumir einstaklingar verši fyrir skakkaföllum af žeirra völdum einfaldlega vegna žess aš žeir kunna ekki meš žį aš fara.

John C. Lilly (1915 - 2001)

John C. Lilly, vķsindamašur og könnušur vitundarinnar

John C. Lilly er einkum žekktur fyrir rannsóknir sķnar į höfrungum og įhrifum skynjunarsviptingar į mannsheilann.

Bandarķski vķsindamašurinn John C. Lilly, sem kunnur er fyrir rannsóknir sķnar į höfrungum, hefur sérhęft sig ķ könnun vitundarinnar meš ašstoš ketamķns. Ketamķn er skammvirkt svęfingarlyf sem gefiš er ķ vöšva eša ęš og hefur skynörvandi įhrif. Lilly hóf rannsóknir sķnar į žvķ aš fljóta žyngdarlaust ķ rękilega einöngrušum vatnstanki meš žaš fyrir augum aš verša ekki fyrir utanaškomandi ertingu. Žegar skilningarvitin voru svipt žvķ sem nęst öllu įreiti varš hugurinn aflgjafi óvenju sterkra ķmyndana, gešhrifa og sżna sem jafnast einna helst į viš įhrif ofskynjunarlyfja. Sį sem dvelur ķ einangrunartanki getur sem dęmi horfiš aftur til fyrri reynslu. Hann endurlifir tilfinningar sem vissar ašstęšur vöktu og veršur var viš žęr įlyktanir, sannar eša falskar, sem hann dró af žessari reynslu ķ upphafi.

Hér er ekki um endurminningu eša upprifjun aš ręša heldur nįkvęma framköllun į žvķ sem einstaklingurinn sį, heyrši, fann og skildi. Žegar hafši veriš leiddar lķkur aš žvķ aš reynsla mannsins vęri skrįš ķ taugafrumum heilans. Įriš 1951 uppgötvaši kanadķski taugaskuršlęknirinn Wilder Penfield aš hęgt er aš framkalla nįkvęma upplifun fyrri atburša meš žvķ aš erta taugafrumur heilabarkarins meš vęgum rafstraumi. Svipting skynjunar viršist ķ sumum tilvikum hafa sambęrileg įhrif į mannsheilann.

John C. Lilly vildi ganga lengra ķ rannsóknum sķnum og hóf nś aš gera tilraunir meš skynjunarsviptingu undir įhrifum ketamķns. Innan skamms fannst honum sem hann yfirgęfi lķkamann og tęki aš feršast um ytri vķšįttur sem voru svo óžyrmilega frįbrugšnar žvķ sem hann hafši įšur kynnst aš honum hraus hugur viš. Um tķma fannst honum eins og žaš ętti ekki fyrir honum aš liggja aš snśa aftur til lķkamans. Žessi reynsla varš žó ekki til žess aš draga śr honum kjark. Ķ mörg įr kannaši Lilly ókunnar vķddir hugans meš hjįlp einangrunartanksins og var jafnan undir įhrifum ketamķns eša LSD-25 viš žęr rannsóknir. Einnig studdist hann viš dįleišslu, hugleišslu og sįl-lķkamlegar ęfingar af żmsu tagi. Žegar best lét upplifši hann žaš sem sįlfręšingar nefna ,,tęringu į ytri mörkum Sjįlfsins" ž.e. einingarvitund eša samruna viš gušdóminn.

"Lilly hóf rannsóknir sķnar į žvķ aš fljóta žyngdarlaust ķ rękilega einöngrušum vatnstanki meš žaš fyrir augum aš verša ekki fyrir utanaškomandi ertingu."

Lilly stašhęfir einnig aš ķ leišöngrum sķnum hafi hann komist ķ samband viš ómennskar verur, sem įttu uppruna sinn aš rekja til annarra sólkerfa, og eru sumar lżsingar hans svo kostulegar aš aušvelt vęri aš vķsa žeim į bug sem hverjum öšrum rangskynjunum, ef ekki ętti ķ hlut mikilsmetinn vķsindamašur.

Carlos Castaneda (1925 - )

Carlos Castaneda er įn efa mešal žeirra fręšimanna sem hafa lagt hve mest af mörkum viš aš kynna ęvaforna seišmenningu indķįna. Hann į ętt sķna aš rekja til Perś en öšlašist bandarķskt rķkisfang įriš 1959. Sama įra hóf hann nįm ķ mannfręši viš Kalifornķuhįskóla (UCLA) ķ Los Angeles. Sumariš 1960 fór Castaneda til Mexķkó til žess aš viša aš sér heimildum ķ kandķdatsritgerš er fjalla įtti um jurtir er valda ofskynjunum og notkun žeirra ķ fornum įtrśnaši. Žar kynntist hann yaqui-indķįna aš nafni Juan Matus.

Fręšsla Don Juans: Leiš Yaqui til žekkingar

,,Fręšsla Don Juans: Leiš Yaqui til žekkingar" var fyrsta bókin sem mannfręšingurinn Carlos Castaneda skrifaši um lęrlingsįr sķn hjį Don Juan.

Don Juan, eins og hann vildi lįta kalla sig, var brujo eša ,,mašur žekkingar", sérfróšur ķ notkun ofskynjunarplantna. Fyrr en varir tókst meš žeim góšur vinskapur og aš įri lišnu bauš Don Juan mannfręšinemanum unga aš gerast lęrisveinn sinn. Castaneda žįši bošiš heils hugar žvķ honum žótti žaš eina fęra leišin til aš öšlast innsżn ķ žį torfundnu žekkingu er gamli mašurinn bjó yfir. Carlos Castaneda gerši sér žó ekki ljóst aš meš žvķ var hann aš stķga sķn fyrstu skref inn ķ furšulegan og stundum ógnvęnlegan heim, heim sem žyrlaši honum langt śt fyrir hugtök, skżringar og kunnuglega lķfsafstöšu vestręnnar menningar. Hįskólamašurinn, sem ķ upphafi hafši eingöngu ętlaš sér aš kynnast sįlhrifalyfjum indķįna, var nś oršinn nemi į andlegri žroskaleiš. Hann hafši undirgengist žjįlfun - žjįlfun sęringamannsins - erfitt og tķmafrekt nįm sem mišar aš žvķ aš afhjśpa leyndardóma mįttar og žekkingar.

Žrjįr tegundir af huglyfjum gegndu veigamiklu hlutverki ķ sįlvaxtarkerfi Dons Juans. Žessar jurtir voru peyóte (sandkaktus sem inniheldur meskalķn), djöflajurt (datura inoxia) og viss tegund skynvillusveppa (psilocybe mexicana). Don Juan taldi jurtir žessar hafa ķ sér fólgna möguleika er gerir einstaklingnum kleift aš koma į tengslum viš tilteknar verur eša nįttśruvętti. Til aš mynda leit hann svo į aš peyóte vęri lķkamleg birting veru sem hann nefndi Meskalķtó. Meš žvķ aš innbyrša kaktusinn kemst neytandinn ķ hugarįstand sem gefur honum ķ sumum tilvikum rżmi til aš nį sambandi viš Meskalķtó og kynnast žeim įhrifum sem hann hefur į veröld žessa heims. Tjįskipti viš Meskalķtó og ašrar hulišsverur er fyrsta skrefiš ķ žį veru aš įvinna sér lišveislu žeirra og gera žęr aš bandamönnum sķnum.

Lęrlingsįr Castanedas fólu išulega ķ sér neyslu į skynörvandi efnum, einkum ,,litla reyknum" eša el humito eins og Don Juan nefndi psķlócżbe-sveppinn. Žegar sveppurinn hafši verš žurrkašur var hann mulin ķ duft og sķšan reyktur meš jurtablöndu śr žar til geršri pķpu. Reykjarmökkurinn kom til vegna brennslu jurtanna žvķ sjįlft sveppaduftiš var sogiš gegnum pķpulegginn beint ķ munninn. Af skrifum Castanedas veršur ekki vitaš hve mikiš magn af sveppum hann innbyrši ķ hvert sinn en greinilegt er aš skammturinn var nógu stór til žess aš valda harkalegum višbrögšum.

Don Juan fullyrti aš el humito geri sęringamanninum kleift aš ,,losna śr višjum lķkamans" og feršast um óžekktar vķddir. Feršalög af žessu tagi geta veriš višsjįrverš žvķ stundum kemur fyrir aš fólk villist af réttri leiš. Don Juan segir eitt sinn viš Castaneda:

Eitt veit ég fyrir vķst, žś fórst óralangt ķ burtu. Žaš veit ég vegna žess aš ég įtti hręšilega erfitt meš aš toga žig til baka. Ef ég hefši ekki veriš nęrri, er eins lķklegt aš žś hefšir reikaš ķ burtu og aldrei komiš aftur, en žį hefši ekkert veriš eftir af žér nśna annaš en daušur bśkurinn mešfram įnni.

Žegar lķša tók į nįmsferilinn uršu upplifanir Castanedas ę kynlegri. Castaneda įtti ķ įtökum viš afholdgaša anda og seišmenn er birtust honum ķ lķki grķšarstórra ślfa. Hann komst ķ kynni viš daušann sem tók į sig mynd silfurlitašra hrafna. Žrisvar sinnum hitt hann Meskalķtó, guš peyóte. Loks eftir fimm įra lęri hjį Don Juan gafst hann upp į žvķ aš feta žroskaleiš sęringamannsins. Hann hafši žį žolaš skelfilegustu nótt ęvi sinnar žar sem hann įtti ķ lķfshęttulegum ryskingum viš ósżnileg öfl er vildu hann feigan. Eftir aš hafa velt žvķ gaumgęfilega fyrir sér afréš Castaneda aš skrifa bók um reynslu sķna.

"Ritverk Castaneda bera meš sér aš ķ hverri nżrri bók skrifar hann frį sķhękkandi sjónarhóli žvķ andlegur žroski hans, skilningur og innsęi tók stöšugum framförum ķ framvindu nįmsins."

Fręšsla Don Juans: Leiš Yaqui til žekkingar kom śt įriš 1968 og vakti strax mikla athygli. Castaneda įkvaš aš snśa aftur til Mexķkó til žess aš taka upp žrįšinn žar sem frį var horfiš. Hann hefur sem stendur skrifaš alls nķu bękur um kennslu og kynni sķn af Don Juan og hafa žęr allar fengiš lofsamlega dóma bókmenntagagnrżnenda, auk žess aš vera fręgar metsölubękur vestanhafs. Ritverk hans bera meš sér aš ķ hverri nżrri bók skrifar Castaneda frį sķhękkandi sjónarhóli žvķ andlegur žroski hans, skilningur og innsęi tók stöšugum framförum ķ framvindu nįmsins.

Fręšsla Don Juans gerši Castaneda mögulegt aš glöggva sig į ,,ašskildum veruleika". Mikilsveršur hnykkur ķ leišbeiningum Juans er atburšarįs sem hefur aš augnamiši ,,upplausn egósins". Sem dęmi er nemanum hjįlpaš til žess aš hętta aš hugsa um sjįlfan sig sem ašskilda og sérstaka veru sem er aš öllu leyti ašgreind frį nįttśrunni. Til žess aš nįlgast žetta vitundarįstand veršur hann aš gefa upp į bįtinn eigiš ,,sjįlfsmikilvęgi". Don Juan segir til dęmis viš Castaneda:

Mešan žér finnst žś sjįlfur vera žaš sem mestu skiptir ķ heiminum ert žś ekki fęr um aš meta veröldina ķ kringum žig eins og hśn į skiliš.

Don Juan rįšleggur Castaneda aš ,,afmį persónulega fortķš sķna".

Ef viš ... afmįum persónulega fortķš okkar sköpum viš mistur eša móšu ķ kringum okkur sem er mjög spennandi og leyndardómsfullt įstand žar sem enginn veit hverju hann getur įtt von į, ekki einu sinni viš sjįlf.

Don Juan veršur ennfremur tķšrętt um žaš sem hann nefnir ,,einingarkennd". Samkvęmt śtlistunum hans er ķ heiminum dularfull skipan sem flest fólk - einkum žaš sem gefur egói sķnu og įhrifum algjöran forgang - skilur ekki. Eitt sinn žegar Castaneda drepur fyrir slysni kanķnu, sem hann reynir aš bjarga śr gildru, hughreystir Juan hann meš žeim oršum aš alheimslegur vilji hafi legiš žar aš baki. Kanķnan hafi fórnaš lķfi sķnu til žess aš Castaneda mętti lifa.

Hann sagši mér aš žau öfl er stżra mönnum eša dżrum hefšu leitt žessa sérstöku kanķnu til mķn, į sama mįta og žau mundu leiša mig til mķns eigin dauša. Hann sagši aš dauši kanķnunnar hefši veriš gjöf til mķn į nįkvęmlega sama hįtt og minn eigin dauši yrši gjöf til einhvers annars.

Psilocybe-sveppir vaxa įvallt ķ torfum

Lęrlingsįr Castanedas fólu išulega ķ sér neyslu į skynörvandi efnum, einkum ,,litla reyknum" eša el humito eins og Don Juan nefndi psķlócżbe-sveppinn.

Ķ išnašarsamfélögum samtķmans er sś hugmyndafręši talin öllum öšrum ęšri er kennir aš mašurinn sé ašskilinn frį nįttśrunni og aš žaš sé hlutverk mannsins aš gjörnżta hana purkunarlaust til eigin séržarfa. Ķ heimsmynd indķįna er į hinn bóginn gert rįš fyrir žvķ aš jöršin sé lifandi vera og aš ķ nįttśrunni ali aldur sinn mįttugir andar sem örfįir einstaklingar (yfirleitt seišmenn) geti gert aš bandamönnum sķnum og jafnokum. Slķkt er hins vegar eingöngu mögulegt žegar einstaklingurinn er oršinn nęgilega aušmjśkur og ber einhlķta viršingu fyrir eigin takmörkunum. Fyrir bragšiš kvešur Don Juan rķkt į um mikilvęgi žess aš žroska meš sér aušmżkt og samkennd meš öllu er lķfsanda dregur. Stöšugt minnir hann Castaneda į aš jurtir séu ķ reynd jafningjar okkar.

    Žegar allt kemur til alls, segir hann, eru jurtirnar og viš jafnokar. Hvorki viš né žęr eru žżšingarmeiri.

Don Juan fjallar um naušsyn žess aš komast ķ kynni viš eigin lķkama. Mašur, sem vill feta andlega žroskaleiš, veršur aš lęra aš hlusta į hvernig lķkaminn tjįir hug sinn. Don Juan segir:

Žegar žś vilt leišbeina fólki veršur žś aš kynna mįl žitt fyrir lķkama žess. Žaš er einmitt žaš sem ég hef veriš aš gera hingaš til hvaš žig varšar; aš fręša lķkama žinn. Hverjum ętti ekki aš standa į sama hvort žś skilur žaš sem ég hef aš segja eša ekki. Spurningin, sem öllu mįli skiptir, er hvort lķkami žinn ręšur fram śr žvķ sem ég hef kennt žér.

"Undir įhrifum lyfja į sér staš endurhvarf athyglinnar til frumstęšs hugsunarferlis sem viš vitum jafnan ekki af."

Ķ fyrstu trśši Carlos Castaneda žvķ aš sįlhrifalyfin vęru mikilvęgur jafnvel ómissandi žįttur į žroskabraut sęringamannsins. Sķšar varš honum ljóst aš huglyfin höfšu ašeins veriš naušsynleg vegna žess hve skilyrtur hann var ķ hugsun og mótašur ķ višbrögšum og gjöršum. Lyfin voru fyrst og fremst notuš til aš brjóta upp įunna reynslu. Aš öšrum kosti hefšu Meskalķtó og ašrar verur andaheimsins aldrei nįš aš setja mark sitt į hann.

Undir lok nįmsįra sinna gat Castaneda lįtiš af hefšbundinni skynjun sinni į heiminum įn žess aš žurfa aš grķpa til hugvķkkandi efna. Meš oršum Don Juans varš Castaneda fyrr eša sķšar aš lęra ,,aš sjį", ķ staš žess eingöngu ,,aš horfa" ef hann vildi um sķšir vera fęr um aš upplifa heiminn į ferskan og nżstįrlegan mįta, įn tślkana og fyrirfram geršra hugmynda hugans. Fyrsti įfanginn ķ žeirri višleitni aš sjį heiminn eins og hann er ķ rauninni er aš ,,stöšvaš heiminn" og neminn stöšvar heiminn į žvķ augnabliki žegar hann hęttir aš skoša veruleikann ķ ljósi žess sem honum hefur veriš innrętt. Lyfin eru gagnleg aš svo miklu leyti sem žau flżta fyrir žessu ferli.

Endurnżjun vitundarinnar

Vķsindamenn, einkum dulsįlfręšingar, hafa į undanförnum įrum reynt aš śtskżra hvers ešlis sś vitundarreynsla er sem vart hefur oršiš fyrir milligöngu sįlhrifalyfja. Reynt hefur veriš aš leysa gįtur žessa višfangsefnis meš kenningunni um ašlagaš endurhvarf (adaptive regression). Oršiš endurhvarf hefur jafnan veriš notaš ķ neikvęšri merkingu ķ sįlfręši, žaš er žegar einstaklingurinn hrapar til baka vegna andlegs įlags, til frumstęšara eša barnalegra žroskastigs. Ķ žessu samhengi er žaš hins vegar notaš um jįkvęša žróun ķ lķfi einstaklingsins. Til aš foršast misskilning nefna sumir sįlfręšingar žetta ferli ,,endurhvarf ķ žįgu egósins eša sjįlfsins".

Samkvęmt žessari kenningu er vitsmunalegt, rökfręšilegt hugsunarferli, sem er tķškanlegur hugsunarmįti manna ,,efst" ķ vitundinni. Hiš upprunalega, frumstęša grunnferli eša upphafspunktur hugsunarinnar er hins vegar til grundvallar eša ,,nešst". Undir įhrifum lyfja į sér staš endurhvarf athyglinnar til žessa frumstęša hugsunarferlis sem viš vitum jafnan ekki af. Žetta ašlagaša endurhvarf veršur jafnframt sżnilegt meš skynjunarsviptingu, ķ draumum, ķ dįsvefni og meš iškun hugleišslu. Žaš žykir heilnęm og brżn tilbreyting frį hinu mešvitaša hugsunarferli sem hefur haft lamandi įhrif į frjįlsa starfsemi dulvitundarinnar.

Dr. Andrew Weil

Dr. Andrew Weil, kunnur talsmašur heildręnna lękninga, įlķtur aš ķlöngun mannsins ķ breytt vitundarįstand sem mešfędd žörf og naušsynleg fyrir framžróun mannkyns.

Bandarķski sįlfręšingurinn Arthur Deikman skżrir žessa tilfęrslu hugarins til dżpri og upprunalegri hugsunarforma meš hugtökunum sjįlfvirkni (automatization) og afsjįlfvirkni (deautomatization). Hann segir aš ķ daglegu lķfi mannsins lęri śtlimir, til dęmis hendur og fętur, aš starfa sjįlfkrafa. Ķ fyrstu, žegar viš lęrum einhvern verknaš eins og til dęmis aš aka bifreiš, žurfum viš aš beina athyglinni óskiptri aš hverri skynjun og athöfn. Žvķ oftar sem viš endurtökum sama verknašinn žeim mun tamari veršur hann okkur. Viš getum raunar leyft huganum aš reika žar eš skynfęrin velja og skipuleggja naušsynleg įhrif og śtlimir starfa sjįlfkrafa samkvęmt žvķ. Žetta er greinilega mjög hagkvęmt fyrir framžróunina žvķ į žann hįtt sparast mikil hugarorka ķ önn og erli daglegs lķfs. Afsjįlfvirkni felur ķ sér vitundarlega endurnżjun, meš umbreytingu eša upplausn sjįlfvirkninnar sem veršur žegar athyglinni er beint į nżjan leik aš skynjunum okkar og athöfnum. Žannig veršur sś sįlarlega uppbygging sem skipuleggur, takmarkar, velur og tślkar įreiti ósjįlfvirk og um leiš óvélręn.

"Įhrif sįlhrifalyfja mį skilja žannig aš žau leysi ķ sundur sjįlfvirka skilningsmyndun. Slķk afsjįlfvirkni viršist rista grynnra en sį įrangur sem nęst meš langtķma innri višleitni."

Aš hyggju Deikmans leišir žessi framvinda til nęmari varuršar sem dulspekingar öšlast žegar žeir ,,snśa aftur" til hlutveruleikans, lķkt og žeir vęru aš sjį alla hluti ķ fyrsta sinn. Žaš ,,losar dulspekinga frį fastmótašri skipulagningu sem žeir hafa byggt upp įr frį įri". Listamenna heyja til dęmis stöšuga rimmu til aš koma ķ veg fyrir aš hin sįlarlega uppbygging, sem skipuleggur skynjanir žeirra, verši sjįlfvirk. Dr. Deikman segir um žessa framvindu:

Žetta er ekki afturför heldur frekar aš eitt mynstur er leyst ķ sundur til aš gefa ferskari og ef til vill fyllri reynslu rįšrśm. Fljótakrabbinn brżtur utan af sér skel sķna žegar hann žarfnast meira svigrśms til aš vaxa. Dulspekingurinn getur jafnframt meš iškun hugleišslu żtt frį sér um tķma skel sjįlfvirkrar hugsunar til žess aš kynnast dżpri hlišum raunveruleikans. Įhrif sįlhrifalyfja mį ef til vill skilja žannig aš žau leysi ķ sundur aš einhverju leyti sjįlfvirka skynjun og skilningsmyndun. Slķk afsjįlfvirkni, sem oršiš hefur vegna ytri įhrifavalda, viršist skammęrri og rista grynnra en sį įrangur sem nęst meš langtķma innri višleitni.

Erindi śr Book of the Law eru ķ žżšingu Hilmars Arnar Hilmarssonar.



Hęstiréttur
Fyrri lķf?
Don Juan
Velheppnašur
Upptökubeišnin
Nornareglan
Erla Stefįnsdóttir
Gildismatiš
Ketamķn
Lögleišing
Gyšjan Marķśana
Dópsirkusinn
  || Forsķša  | Įlit annarra  | Um höfundinn  | Tölvupóstur  | Tenglasafniš | Gestabókin | Spjall |
© Gušmundur Sigurfreyr Jónason