demo image
| Forsķša  | Įlit annarra  | Um höfundinn  | Tölvupóstur  | Tenglasafniš | Gestabókin | Spjall |
Barnauppeldi
Mjallhvķt
Uppeldismistök
Holdleg munśš
Streita barna
Fęšingin
Vķsindi
Dulspeki
Fķkniefnamįl
Mannfręši
Nżöld
Vištöl
Žjóšmįl
Ašsent efni
Žrennt sem ber aš varast ķ barnauppeldi

Skortur į lķkamssnertingu, ótķmabęr koppsžjįlfun og sjįlfsfróunarbann eru algengar uppeldislegar skyssur sem ber aš varast viš mešhöndlun ungbarna.

Ķvar Rafn Gušmundsson

Aldrei mį leggja hendur į börn eša ógna žeim į annan hįtt. Slķkt ofbeldi getur eyšilagt öryggistilfinningu barnsins og aukiš į vantraust.

Įriš 1979 var tileinkaš börnum og nefnt "Įr barnsins". Lķtiš markvert kom žó fram hérlendis ķ umfjöllun um börn né viršist žetta įr hafa haft nokkur teljandi įhrif į stöšu barna, hér eša annars stašar. Žjóšfélagslegt misrétti barna hér į landi er fyrirbęri sem sjaldan er minnst į. Žó žurfum viš ekki aš huga lengi aš ašstöšu barna, til dęmis hvaš varšar leikrżmi og ašbśnaš į sumum dagheimilum, til aš sjį aš vķša er pottur brotinn. Svo ekki sé minnst į žau börn sem meira eša minna passa sig sjįlf eša passa hvert annaš vegna žess aš foreldrarnir eru aš heiman ķ vinnu. Sumir vilja taka svo djśpt ķ įrinni aš ķ raun og veru séu börn óvelkomin ķ ķslenskt samfélag. Vķša viršist aš minnsta kosti ekki vera gert sérstaklega rįš fyrir žeim.

Žó aš Hįskóli Ķslands śtskrifi įrlega fjöldann allan af uppeldisfręšingum, sįlfręšingum og félagsfręšingum hafa fįir žeirra séš įstęšu til aš reifa žessi mįl opinberlega svo aš nokkru nemi. Foreldrar hafa yfirleitt enga menntun fengiš ķ banasįlfręši eša uppeldismįlum. Viš eyšum žrišjungi ęvinnar ķ skóla, sumir meira, įn žess aš okkur sé nokkurn tķmann kennt um hluti er varša daglegt lķf okkar allra. Fręšsla um barnauppeldi, samskipti kynjanna, hjónabandiš og żmislegt er varšar kynlķf er yfirleitt lįtin liggja milli hluta.

Žaš ętti ekki aš vera erfitt verkefni aš kenna piltum og stślkum grundvallaratriši ķ barnauppeldi: Ekki flengja barniš, ekki taka žaš of snemma af brjósti, ekki beita haršneskju viš koppsžjįlfun, ekki ala į neikvęšum hugmyndum um kynlķf og lķkamsnekt og svo framvegis. Einfaldar leišbeiningar ķ žessum dśr gętu aš minnsta kosti dregiš śr algengum uppeldislegum skyssum. Aš mati uppeldisfręšinga og barnagešlękna er einkum žrennt sem ber aš varast ķ žessu sambandi; ónóga brjóstagjöf og snertingu, ótķmabęra koppsžjįlfun og sjįlfsfróunarbann.

Brjóstagjöf og mikilvęgi snertingar

Fyrstu sex mįnuširnir ķ lķfi barnsins eru įkaflega mikilvęgur tķmi fyrir gešręnan žroska žess. Meginžarfir žessa tķmabils eru žörf fyrir fęšu, snertingu, athygli og įstśš. Žessum žörfum veršur best fullnęgt meš brjóstagjöf móšurinnar og žvķ sem nefnt hefur veriš armreynsla. Armreynsla er sś reynsla sem barniš upplifir ķ örmum eša kjöltu móšurinnar (eša annarrar manneskju) og fullnęgir best mešfęddri hjśfuržörf barnsins. Fyrstu sex mįnuši lķfsins žarf ungvišiš aš vera sem mest ķ kjöltu foreldra sinna eša annarra fulloršinna. Skortur į snertingu er mjög alvarlegt vandamįl ķ barnauppeldi. Žörf fyrir snertingu er mun meiri heldur en flestir gera sér grein fyrir ef marka mį rannsóknir vķsindamanna.

"Fullnęgja žarf žörfum barnsins örugglega og tafarlaust og žaš er mjög skašlegt fyrir börn aš žurfa aš grįta sig ķ svefn."

James W. Prescott er bandarķskur taugasįlfręšingur sem rannsakaš hefur orsakir įrįsarhneigšar og ofbeldis. Prescott komst aš žeirri nišurstöšu aš meginorsök fyrir óešlilegri įrįsarhneigš vęri skortur į žeirri įnęgju sem bein lķkamleg snerting framkallar. Aš hans mati er ofbeldi nokkurs konar uppbót fyrir skort į nįttśrlegri įnęgju sem rekja megi til skorts į einni tegund skynreynslu sem nefnd er "somatosensory". Žetta hugtak vķsar til žeirrar kenndar sem snerting vekur og hlutdeild annarra skynfęra (ž.e. sjónar, heyrnar, lyktar og bragšs) er žį ekki tekin meš.

Bandarķski sįlfręšingurinn Gary Mitchel er sama sinnis. Mitchel gerši tilraunir meš "snertieinangrun" apa. Apaungviši, sem höfšu žurft aš žola sex mįnaša og ķ sumum tilvikum eins įrs snertieinangrun (önnur skynfęri voru ekki heft ķ tilrauninni), voru įkaflega afbrigšileg mišaš viš apaungviši sem alist höfšu upp viš venjulegar kringumstęšur. Į fulloršinsįrum voru aparnir mjög įrįsargjarnir og réšust į ašra apa af litlu tilefni. Žessi įrįsarhneigš virtist ekki bundin žvķ hvort žolandinn vęri veikbyggšari, til dęmis ungviši, eša sterkbyggšari api.Žessir apar virtust žannig hafa glataš öllu skynbragši į višteknar hegšunarreglur ķ apasamfélaginu. Aparnir voru jafnframt lķtt gefnir fyrir gęlur og ķ raun almennt samneyti viš ašra apa. Žeir voru ennfremur mjög gjarnir į aš bķta og meiša sjįlfa sig og voru undantekningarlaust kynferšislega vanhęfir og misheppnašir uppalendur.

Apatilraunir meš snertieinangrun hafa leitt ķ ljós aš aparnir uršu mjög įrįsargjarnir. Žeir voru ennfremur gjarnir į aš bķta og meiša sjįlfa sig og voru undantekningarlaust kynferšislega vanhęfir og misheppnašir uppalendur.

Żmsir sįlfręšingar og sérfręšingar į sviši uppeldismįla fullyrša aš vaxandi ofbeldishneigš mešal barna og unglinga hér į landi megi rekja til skorts į snertingu ķ bernsku. Įbyrgš samfélagsins er mikil ķ žessu sambandi. Efnahagslegar ašstęšur neyša flestar konur śt į vinnumarkašinn nokkrum mįnušum eftirbarnsburš og tryggja žannig aš barniš verši fyrir įfalli, einmitt į žvķ tķmabili sem vitaš er aš barniš er viškvęmast fyrir ašskilnaši viš móšurina. Fullnęgja žarf žörfum barnsins örugglega og tafarlaust og žaš er mjög skašlegt fyrir börn aš žurfa aš grįta sig ķ svefn. Aldrei mį leggja hendur į börn eša ógna žeim į annan hįtt. Slķkt ofbeldi getur eyšilagt öryggistilfinningu barnsins og aukiš į vantraust.

Ótķmabęr koppsžjįlfun

Börn nį ekki valdi yfir endažarmsstarfsemi sinni fyrr en įtjįn mįnaša gömul. Ęskilegt er aš barniš įkveši sjįlft hvenęr žaš vill byrja aš nota kopp og aš foreldrar hafi hvorki letjandi né hvetjandi įhrif žar į. Ef börnum er gefiš fullt sjįlfręši ķ žessum efnum taka žau upp į sitt eindęmi aš nota koppinn į bilinu tveggja til žriggja įra. Ótķmabęr koppsžjįlfun (ž.e. įšur en barniš er oršiš įtjįn mįnaša gamalt) sviptir barniš framtakssemi sem felst ķ žvķ aš lęra aš stjórna hęgšum sķnum į eigin spżtur. Sigmund Freud, Wilhelm Reich og fleiri sįlfręšingar hafa jafnframt bent į kynferšislegt gildi heilbrigšar koppsžjįlfunar. Aš žeirra mati er nautnatilfinningin sem žvķ fylgir mun mikilvęgari fyrir žroskaferil barnsins en ķ fyrstu mętti halda.

"Sjįlfsfróunarbann, tepruskapur meš lķkamann og skortur į lķkamlegri įstśš er stór hluti af žvķ uppeldi sem leggur kynferšislegar hömlur į börn."

Į žessu aldursskeiši er barniš aš lęra a treysta į eigin vilja og getu. Žaš žarf aš geta ašgreint sig frį móšurinni og fundiš til sķn sem sjįlfstęšur einstaklingur. Ef barniš er knśiš til aš nį stjórn į hęgšum sķnum įšur en žaš hefur žroska til veršur žaš aš hemja öndunina og herpa żmsa vöšva lķkamans. Hér er einkum įtt viš vöšva ķ rassi, lęrum og mjašmagrindinni. Strengdir vöšvar į žessum stöšum minnka vellķšunarkennd frį mjöšmunum og trufla kynferšissįlžróun barnsins. Žetta er žvķ mišur alltof algengt ķ okkar samfélagi žar sem margar męšur keppast viš aš kenna börnum sķnum aš nota kopp sem fyrst og verša stoltari žvķ fyrr sem barniš temur sér žį išju.

Sjįlfsfróunarbann

Börn uppgötva snemma hvķlķk nautn er ķ žvķ aš fitla viš kynfęrin. Margir foreldrar reyna aš draga athygli barnsins aš einhverju öšru eša hindra žaš į annan hįtt ķ aš svala žannig kynžörfum sķnum. Sjįlfsfróunarbann er žaš alversta ķ uppeldi barna. Ekki er óalgengt aš kynferšisleikjum barnsins sé svaraš meš refsingum, hótunum eša sviptingu į įst. Fjandsamleg višhorf til kynlķfsins eru į okkar tķmum yfirleitt ekki sett ķ orš. Žau liggja hins vegar ķ andrśmsloftinu innan heimilisins. Raddblęr foreldranna, svipurinn sem settur er upp žegar rętt er um kynferšismįl og hin sérstaka žögn um žessi mįl segja barninu sķna sögu. Feimni eša ótti viš aš sżna öšrum kynfęri sķn er yfirleitt oršinn traustur ķ sessi į žessum aldri. Sjįlfsfróunarbann, tepruskapur meš lķkamann og skortur į lķkamlegri įstśš er stór hluti af žvķ uppeldi sem leggur kynferšislegar hömlur į börn. Afleišingin veršur ķ sumum tilvikum ómešvituš andśš į kynlķfi.

Geysilega margt žarf aš breytast ķ samfélaginu og gildismati stjórnvalda ef įstandiš ķ uppeldismįlum į aš žróast til betri vegar. Fyrsta skrefiš ķ žį įtt hlżtur aš vera aukin umręša og fręšsla um barnauppeldi og žarfir smįbarna.



Fyrri lķf?
Hass & heilsa
Gildismatiš
Holdleg munśš
Tantra
Svartar messur
Sįlhrifalyf
Ķsland
Wilhelm Reich
Mjallhvķt
Fęšingareynslan
Streita barna
Holdleg munśš
 | Forsķša  | Įlit annarra  | Um höfundinn  | Tölvupóstur  | Tenglasafniš | Gestabókin | Spjall |
© Gušmundur Sigurfreyr Jónason